Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Główne wejście do kościoła Wniebowzięcia NMP przy ulicy Cmentarnej obramowuje kamienny portal z zaokrąglonymi, późnogotyckimi listwami, które schodzą głęboko w ukośnie ścięte boki otworu. Portal został po kościele z lat 1500–1502, drugim kościele parafialnym w dziejach Nowej Rudy.
Drugi kościół parafialny
Pierwszy kościół parafialny Nowej Rudy, św. Krzyża, wymieniono w 1363 roku. Na początku XVI wieku stracił swoją rolę na rzecz nowego kościoła, budowanego w latach 1500–1502 nieco dalej przy tej samej ulicy. Nowa świątynia dostała wezwanie św. Mikołaja. Datę jej budowy, 1502, zanotował w 1631 roku wizytator kościelny.
Jeszcze w połowie XVI wieku patronat nad kościołem sprawowali właściciele miasta. Georg IV von Stillfried und Rattonitz, który władał Nową Rudą w latach 1526–1554, podarował mu nowy dzwon.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla
Katolicy zostają przy starym kościele
Potem Stillfriedowie przeszli na protestantyzm. Miasto rosło już wtedy na południe, wokół rynku Górnego Miasta, i tam postanowiono zbudować ewangelicki kościół parafialny. Gdy go ukończono, przed 1567 rokiem, staremu kościołowi przy Cmentarnej odebrano wezwanie, status parafii i prawo patronatu. Wszystko przeniesiono na nową świątynię.
Katolicy, którzy zostali w mieście, skupili się w drugiej połowie XVI wieku przy dawnym kościele, stojącym już wtedy na przedmieściu. Przed 1631 rokiem dostał on wezwanie Wniebowzięcia NMP i status kaplicy. Pod koniec XVII wieku był kościołem filialnym. Nazywano go kościołem Matki Bożej i Bractwa albo po prostu kościołem Bratnim. Nazwa wzięła się od bractwa Nawiedzenia NMP, założonego tu w latach około 1680–1688. Skupiało ludzi z różnych warstw miasta, którzy wspólnie się modlili, i działało niemal dwieście lat.
Od końca XVIII wieku kościół służy jako cmentarny. W latach 1945–1962 odprawiała tu nabożeństwa niemiecka mniejszość, która została w Nowej Rudzie po wojnie. Od 1962 roku znów jest kościołem cmentarnym.
Gotyk przerobiony na barok
Późnogotycki kościół był niewielki i nie miał wieży. Składał się z niższego prezbiterium, jednej nawy i zakrystii. Prezbiterium i nawę przykrywały drewniane stropy, a nad nimi wznosił się wysoki dwuspadowy dach, dlatego fasadę wieńczył trójkątny szczyt. W ścianach były ostrołukowe okna, ostrołukowy portal główny z wałkami i boczne wejścia zamknięte łukami złożonymi z dwóch prostych ramion.
W latach około 1725–1730 kościół przebudowano w duchu baroku. Większość gotyckich otworów zachowano, łącznie z portalami. W prezbiterium i fasadzie przebito dodatkowe okna półkoliste i o spłaszczonych łukach. Przebudowano dachy, a na dachu nawy postawiono wieżyczkę. Do prezbiterium dostawiono dużą przybudówkę z zakrystią i lożą patronów, z której mogli oni słuchać mszy. Zapewne pod koniec XVIII wieku nad nawą i prezbiterium powstały nowe drewniane stropy z wyprofilowanymi brzegami.
Kościół odnawiano w latach około 1843–1853, w 1878 roku i w pierwszej ćwierci XX wieku. W XIX wieku dostawiono obecną wieżę ze schodami, z ostrołukowymi oknami i hełmem. W drugiej połowie tego stulecia zbudowano też chór muzyczny.
Jak wygląda
Kościół stoi ukośnie na nieregularnym placyku przy Cmentarnej, blisko koryta Włodzicy, nieco niżej od poziomu ulicy. Nad wyższą nawą wznosi się wysoki czterospadowy dach z ośmioboczną wieżyczką i cebulastym hełmem. Prezbiterium jest niższe, zamknięte trzema bokami i ma osobny dach. Z boku nawy stoi czworoboczna wieża na trzy kondygnacje z ostrosłupowym hełmem. W środku kręte kamienne schody wiją się wokół kamiennego słupa.
W ścianie przybudówki przy prezbiterium jest nisza zamknięta muszlą, a w niej grupa Wniebowzięcia Marii z około 1720 roku. Obok stoi kamienny krucyfiks z około 1815 roku.
Prezbiterium otwiera się na nawę ostrołukowym łukiem. Nad wejściem do zakrystii jest półkolista arkada loży patronów. Nawa jest szersza od prezbiterium i prawie kwadratowa. Drewniany chór muzyczny stoi na dwóch czworobocznych słupach, a jego pełną balustradę zdobią rzeźbione listwy, z elementami sztuki ludowej.
Wyposażenie jest barokowe: ołtarz główny i dwa ołtarze boczne, św. Jana Nepomucena i Nawiedzenia św. Elżbiety, z lat około 1715–1730, ambona z około 1720 roku i stalle w prezbiterium z drugiej ćwierci XVIII wieku. Obudowa organów pochodzi z 1881 roku. Do tego witraże w prezbiterium i cztery metalowe żyrandole w kształcie koron.
W latach 1967–1968 wymieniono pokrycie dachu, po 1969 roku odnowiono elewacje, a w 1977 roku zakończono remont wnętrza. W 1991 roku kościół przeszedł kolejny remont. Organy odnowił w 1996 roku Tadeusz Małecki z Poznania.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie, oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, 2001
Bibliografia
- Bach A., Urkundliche Kirchen-Geschichte der Grafschaft Glatz, Breslau 1841
- Białowąs M., Kościół i parafia rzymskokatolicka w Nowej Rudzie, Nowa Ruda 1948
- Grzybowski W., Oddychając historią wieków, Nowa Ruda 1997
- Lutsch H., Verzeichniss der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien, Bd. II, Breslau 1889
- Rybka-Ceglecka I. z zespołem, Studium historyczno-urbanistyczne miasta Nowa Ruda, ROSiŚK, Wrocław 2001
- Verzeichniss der Pfarreien, Kuratien, Geistlichen und Ordensniederlassungen in der Grafschaft Glatz, Glatz 1937
- Wittig J., Chronik der Stadt Neurode, Neurode 1937
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…