Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Wieża kościoła Bożego Ciała stoi na wąskiej działce przy ulicy Kolejowej, około 80 metrów od rynku, w głębi, u stóp skarpy. Ściany z nieregularnie ociosanego czerwonego piaskowca przecinają poziome pasy z gładkich ciosów. Kościół zbudowali w latach 1866–1868 noworudzcy ewangelicy. Przez pół wieku po wojnie nie służył jako kościół.
Druga gmina ewangelicka
Protestantyzm pojawił się w Nowej Rudzie około 1560 roku. Przed 1567 rokiem ewangelicy zbudowali w Górnym Mieście swój kościół parafialny. W 1623 roku gminę zlikwidowano, a kościół przejęli katolicy. To dzisiejszy kościół św. Mikołaja.
Ewangelicka gmina odrodziła się pod koniec XVIII wieku, gdy hrabstwo kłodzkie należało już do Prus. Pierwsze nabożeństwo odprawiono w 1796 roku w Dworze Górnym przy ulicy Kościelnej, a od 1819 roku ewangelicy zbierali się w sali reprezentacyjnej zamku. Parafię utworzono w 1845 roku. Kościół zbudowano z inicjatywy pastora Georga Alersa.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla
Kościół w typie szkoły berlińskiej
Kościół powtarza wzór kościoła ewangelickiego, który w latach 30. XIX wieku opracował krąg berlińskich architektów, uczniów i następców Karla Friedricha Schinkla. Jednym z nich był Friedrich August Stüler. Ten wzór stosowano przez cały wiek w różnych wariantach: jedna wieża, wysoka nawa z galeriami, otwarta więźba dachu nad nawą i półkoliście zamknięte prezbiterium. Charakterystyczne dla szkoły berlińskiej są też wydłużona nawa, bardzo smukła wieża z dwiema przybudówkami po bokach i dwubarwne ściany w pasy.
Autor noworudzkiego projektu nie jest znany. Budowę prowadził budowniczy Bernhard z Niemczy. Najbliższy kościołowi w Nowej Rudzie jest kościół św. Piotra i Pawła w Niemczy z lat 1864–1865, budowany przez berlińskich architektów Stülera i Brennhausa. Oba mają podobny układ, kształt bryły i fasady i podobne pasy na ścianach.
Projektant zebrał wzory z kilku krajów. Pasy na ścianach wziął z gotyku włoskiego, a otwartą więźbę nad nawą z gotyku angielskiego.
Jak wygląda
Kościół jest w całości kamienny, z nieotynkowanymi ścianami. Prostokątną nawę podpierają przypory i nakrywa dwuspadowy dach. Od wschodu przylega do niej płytkie, niższe prezbiterium, zamknięte pięcioma bokami, z małą zakrystią. Ściany obłożono czerwonym piaskowcem i podzielono pasami z szarego piaskowca. Z szarego kamienia są też portale i obramienia okien z kamiennym ażurem, a kolumny przedsionków z czerwonego.
Front wieńczy trójkątny szczyt. Pośrodku stoi wieża, a po jej bokach dwa otwarte przedsionki ze sklepieniami o krzyżujących się żebrach. Główną część wieży kończy pas małych łuków i gzyms. Nad nim jest izba dzwonów z trójkątnymi szczytami nad oknami i małymi narożnymi wieżyczkami. Szczyty i wieżyczki wieńczą kamienne kwiatony. Całość nakrywa ośmioboczny ostrosłupowy hełm.
W środku prezbiterium oddziela od nawy ściana z ostrołukowym przejściem pośrodku. Nawę otaczają drewniane galerie na słupach. Nad nią widać otwartą więźbę dachu, opartą na dużych ażurowych wspornikach, pierwotnie zdobioną malowanymi rozetami.
Sklep, a potem znów kościół
Po 1945 roku ewangelicy wyjechali z miasta razem z wysiedlonymi Niemcami. Przez lata nie miał gospodarza, a w latach 60. mieścił się w nim sklep z artykułami żelaznymi. Po wojnie w miejsce zniszczonych witraży wstawiono zwykłe szyby, położono posadzkę z płytek i założono centralne ogrzewanie. Po obu stronach dobudowano niskie przybudówki. Północną później rozebrano, w południowej jest kotłownia. W 1994 roku kościół stał nieużywany.
W 1996 roku przejęła go katolicka parafia św. Mikołaja. Kościół wyremontowano i w 1997 roku poświęcono jako kościół pomocniczy pod wezwaniem Bożego Ciała. Częściowo zmieniono balustrady galerii, a w okna prezbiterium wstawiono nowe witraże.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kościół ewangelicki w Nowej Rudzie, oprac. Karol Guttmejer, 1994
Bibliografia
- Heinzelmann, Geschichte der evangelischen Kirche der Grafschaft Glatz, Glatz 1917
- Wittig J., Chronik der Stadt Neurode, Neurode 1937
- Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…