Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Na jednym z dwóch gładko ociosanych kamieni u podstawy wieży wykuto cyfry „191”. Ostatniej brakuje, a wieżę otwarto w 1911 roku. Reszta muru została celowo nieobrobiona, z surowym, chropowatym licem. Wieża widokowa stoi na szczycie Góry Świętej Anny, 647 metrów nad poziomem morza, na południe od centrum Nowej Rudy. Dwieście, trzysta metrów od niej, wśród drzew, stoi starsza od niej o prawie trzy stulecia kaplica, dla której ludzie wchodzili na tę górę.
Kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów
Świętą Annę czczono na tej górze już pod koniec XV wieku. Pierwszą, drewnianą kaplicę zbudowano zapewne po 1515 roku. Wspomniano ją w 1560 roku. W czasie reformacji kult zarzucono, a kaplicę opuszczono i rozebrano na opał. Przywrócono go w latach 20. XVII wieku, w okresie kontrreformacji.
W 1644 roku Bernhard II von Stillfried und Rattonitz, właściciel noworudzkich dóbr, ufundował murowaną kaplicę pielgrzymkową. To jedna z pierwszych barokowych kaplic pielgrzymkowych, które szlachta i arystokracja budowała na ziemi kłodzkiej. W latach 1662–1665 kaplicę rozbudowano, być może pod kierunkiem północnowłoskiego budowniczego Andrei Carove, który pracował też przy zamku Stillfriedów. Około 1665 roku do prezbiterium dostawiono od wschodu dom dla pustelników. Modlili się tu i jednocześnie pilnowali kaplicy. W ścianach pustelni zostały kamienne, barokowe obramienia niektórych okien i drzwi.
Przez stulecia na górę ciągnęły pielgrzymki i odpusty. Górnicy z okolicznych kopalń obrali świętą Annę za patronkę.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla
Jak wygląda kaplica
Kaplicę św. Anny zbudowano z kamienia i otynkowano. Ma plan trójliścia: czworoboczną część środkową, z której wychodzą zaokrąglone ramiona, i wyodrębnione, półkoliście zamknięte prezbiterium. Od frontu dostawiono dwukondygnacyjną przybudówkę ze sklepionym podcieniem na dole i chórem muzycznym na górze. Na chór prowadzi częściowo nadwieszona klatka schodowa z boku nawy. Kaplicę przykrywa wysoki dach o wielu połaciach z małą wieżyczką.
Elewacje są bardzo skromne: pionowe pasy, gzyms pod dachem i regularnie rozmieszczone okna, głównie półkoliste i prostokątne. Część z nich ma kamienne obramienia z wystającymi narożami.
W 1770 roku i kilka razy w XIX wieku kaplicę remontowano. Przed 1880 rokiem ściany pokryto malowidłami z szablonu. W 1895 roku wykonano nowe tynki i nowy wystrój wnętrza. Pracowali przy tym noworudzki malarz Anton Pelke i rzeźbiarz August Wittig. Sklepienia pokrywają malowidła z końca XIX wieku: niebieskie pola z gwiazdami i krzyżami, obwiedzione pasami ornamentu roślinnego i geometrycznego. Odnowiono je w 1982 roku.
W środku stoi wtórnie przeniesiony tu późnobarokowy ołtarz główny z ostatniej ćwierci XVIII wieku, dwa neogotyckie ołtarze boczne z 1882 roku, barokowa ambona z 1760 roku i ławki z 1905 roku. Okna w podcieniu mają kute kraty.
Wieża z czerwonego piaskowca
Turyści zaczęli tu przychodzić pod koniec XIX wieku. Nieopodal kaplicy stanęło schronisko, a noworudzki oddział Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego zbudował drewniany pomost widokowy. Od początku XX wieku myślano o wieży murowanej. Staraniem Carla Ferchego, późniejszego honorowego obywatela miasta, i noworudzkiego oddziału towarzystwa postawiono ją według projektu Heinricha Wolfa z Berlina. Budową kierował majster budowlany Adam. Kosztowała 13,5 tysiąca marek. Otwarto ją 29 października 1911 roku, dla turystów i dla pielgrzymów wchodzących na górę.
Wieżę zbudowano z ciosów miejscowego czerwonego piaskowca. Stoi na planie kwadratu o boku 4,9 metra. U góry ma otwartą galerię na ośmiu okrągłych filarach. Wejście wieńczy masywny trójkątny daszek na surowych kamiennych wspornikach, a nad nim łuk z ułożonych klinowo kamieni. Wieżę otaczał zadaszony schron dla turystów, wsparty na kamiennych filarach, a nad galerią były cztery trójkątne szczyty i czterospadowy dach. Miała wtedy 14 metrów wysokości. Była jedną z pierwszych wież widokowych w Sudetach zbudowanych w duchu modernizmu.
Z przekaźnika z powrotem w wieżę widokową
Po 1945 roku wieża niszczała. Od 1962 roku nadawano z niej program telewizji, a w 1974 roku doszedł drugi. Turystów już do niej nie wpuszczano. Na początku lat 70. rozebrano schron. Zostały po nim podmurówka, kamienne wsporniki i ślady dachu na ścianach. W 1988 roku galerię obudowano stalowym pomostem pod anteny, na dachu stanął maszt, a okna zamurowano od środka. Od końca lat 90. dokładano kolejne nadajniki telefonii komórkowej.
Od 2002 roku miasto, a od 2006 roku także mieszkańcy, starali się odzyskać wieżę dla turystów. Dzierżawca wieży, firma EmiTel, nie chciał zrezygnować z nadajników. W 2013 roku władze Nowej Rudy ogłosiły przetarg na renowację, a na początku 2014 roku ruszyły prace. Odnowiono schody, ściany, taras widokowy i balustrady, odtworzono kamienne kolumny, wykonano nowy hełm, wyłożono kamieniem posadzkę między murkiem a wieżą i postawiono wiatę i ławki. Odnowioną wieżę otwarto 5 października 2014 roku.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Wieża widokowa na Górze Świętej Anny, oprac. Tadeusz Orawiec, 2008
- Wieża widokowa na Górze Świętej Anny (druga karta)
Bibliografia
- Nowa Ruda. Przewodnik, Nowa Ruda 1995
- Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…