Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: kaplica i wieża widokowa

Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: barokowa kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów z 1644 roku i kamienna wieża widokowa z 1911 roku na szczycie 647 m n.p.m.

Smukła wieża z czerwonego piaskowca z otwartą galerią na kolumnach i spiczastym dachem, stojąca na trawiastym szczycie, u jej stóp niski mur i zadaszenie.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Na jednym z dwóch gładko ociosanych kamieni u podstawy wieży wykuto cyfry „191”. Ostatniej brakuje, a wieżę otwarto w 1911 roku. Reszta muru została celowo nieobrobiona, z surowym, chropowatym licem. Wieża widokowa stoi na szczycie Góry Świętej Anny, 647 metrów nad poziomem morza, na południe od centrum Nowej Rudy. Dwieście, trzysta metrów od niej, wśród drzew, stoi starsza od niej o prawie trzy stulecia kaplica, dla której ludzie wchodzili na tę górę.

Kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów

Świętą Annę czczono na tej górze już pod koniec XV wieku. Pierwszą, drewnianą kaplicę zbudowano zapewne po 1515 roku. Wspomniano ją w 1560 roku. W czasie reformacji kult zarzucono, a kaplicę opuszczono i rozebrano na opał. Przywrócono go w latach 20. XVII wieku, w okresie kontrreformacji.

W 1644 roku Bernhard II von Stillfried und Rattonitz, właściciel noworudzkich dóbr, ufundował murowaną kaplicę pielgrzymkową. To jedna z pierwszych barokowych kaplic pielgrzymkowych, które szlachta i arystokracja budowała na ziemi kłodzkiej. W latach 1662–1665 kaplicę rozbudowano, być może pod kierunkiem północnowłoskiego budowniczego Andrei Carove, który pracował też przy zamku Stillfriedów. Około 1665 roku do prezbiterium dostawiono od wschodu dom dla pustelników. Modlili się tu i jednocześnie pilnowali kaplicy. W ścianach pustelni zostały kamienne, barokowe obramienia niektórych okien i drzwi.

Przez stulecia na górę ciągnęły pielgrzymki i odpusty. Górnicy z okolicznych kopalń obrali świętą Annę za patronkę.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla

Jak wygląda kaplica

Kaplicę św. Anny zbudowano z kamienia i otynkowano. Ma plan trójliścia: czworoboczną część środkową, z której wychodzą zaokrąglone ramiona, i wyodrębnione, półkoliście zamknięte prezbiterium. Od frontu dostawiono dwukondygnacyjną przybudówkę ze sklepionym podcieniem na dole i chórem muzycznym na górze. Na chór prowadzi częściowo nadwieszona klatka schodowa z boku nawy. Kaplicę przykrywa wysoki dach o wielu połaciach z małą wieżyczką.

Biała kaplica o zaokrąglonych ścianach pod łamanym szarym dachem z wieżyczką, obok niższy budynek, wokół trawa i drzewa.
Biała kaplica o zaokrąglonych ścianach pod łamanym szarym dachem z wieżyczką, obok niższy budynek, wokół trawa i drzewa. Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Elewacje są bardzo skromne: pionowe pasy, gzyms pod dachem i regularnie rozmieszczone okna, głównie półkoliste i prostokątne. Część z nich ma kamienne obramienia z wystającymi narożami.

W 1770 roku i kilka razy w XIX wieku kaplicę remontowano. Przed 1880 rokiem ściany pokryto malowidłami z szablonu. W 1895 roku wykonano nowe tynki i nowy wystrój wnętrza. Pracowali przy tym noworudzki malarz Anton Pelke i rzeźbiarz August Wittig. Sklepienia pokrywają malowidła z końca XIX wieku: niebieskie pola z gwiazdami i krzyżami, obwiedzione pasami ornamentu roślinnego i geometrycznego. Odnowiono je w 1982 roku.

Wnętrze kaplicy: złocony ołtarz z obrazem, obok ambona, nad nimi sklepienie malowane na niebiesko w złote wzory.
Wnętrze kaplicy: złocony ołtarz z obrazem, obok ambona, nad nimi sklepienie malowane na niebiesko w złote wzory. Fot. Bobolo94, CC BY-SA 3.0

W środku stoi wtórnie przeniesiony tu późnobarokowy ołtarz główny z ostatniej ćwierci XVIII wieku, dwa neogotyckie ołtarze boczne z 1882 roku, barokowa ambona z 1760 roku i ławki z 1905 roku. Okna w podcieniu mają kute kraty.

Sklepiony podcień kaplicy z kutymi kratami w oknach i wejściu.
Sklepiony podcień kaplicy z kutymi kratami w oknach i wejściu. Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Wieża z czerwonego piaskowca

Turyści zaczęli tu przychodzić pod koniec XIX wieku. Nieopodal kaplicy stanęło schronisko, a noworudzki oddział Kłodzkiego Towarzystwa Górskiego zbudował drewniany pomost widokowy. Od początku XX wieku myślano o wieży murowanej. Staraniem Carla Ferchego, późniejszego honorowego obywatela miasta, i noworudzkiego oddziału towarzystwa postawiono ją według projektu Heinricha Wolfa z Berlina. Budową kierował majster budowlany Adam. Kosztowała 13,5 tysiąca marek. Otwarto ją 29 października 1911 roku, dla turystów i dla pielgrzymów wchodzących na górę.

Wieżę zbudowano z ciosów miejscowego czerwonego piaskowca. Stoi na planie kwadratu o boku 4,9 metra. U góry ma otwartą galerię na ośmiu okrągłych filarach. Wejście wieńczy masywny trójkątny daszek na surowych kamiennych wspornikach, a nad nim łuk z ułożonych klinowo kamieni. Wieżę otaczał zadaszony schron dla turystów, wsparty na kamiennych filarach, a nad galerią były cztery trójkątne szczyty i czterospadowy dach. Miała wtedy 14 metrów wysokości. Była jedną z pierwszych wież widokowych w Sudetach zbudowanych w duchu modernizmu.

Z przekaźnika z powrotem w wieżę widokową

Po 1945 roku wieża niszczała. Od 1962 roku nadawano z niej program telewizji, a w 1974 roku doszedł drugi. Turystów już do niej nie wpuszczano. Na początku lat 70. rozebrano schron. Zostały po nim podmurówka, kamienne wsporniki i ślady dachu na ścianach. W 1988 roku galerię obudowano stalowym pomostem pod anteny, na dachu stanął maszt, a okna zamurowano od środka. Od końca lat 90. dokładano kolejne nadajniki telefonii komórkowej.

Od 2002 roku miasto, a od 2006 roku także mieszkańcy, starali się odzyskać wieżę dla turystów. Dzierżawca wieży, firma EmiTel, nie chciał zrezygnować z nadajników. W 2013 roku władze Nowej Rudy ogłosiły przetarg na renowację, a na początku 2014 roku ruszyły prace. Odnowiono schody, ściany, taras widokowy i balustrady, odtworzono kamienne kolumny, wykonano nowy hełm, wyłożono kamieniem posadzkę między murkiem a wieżą i postawiono wiatę i ławki. Odnowioną wieżę otwarto 5 października 2014 roku.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Nowa Ruda. Przewodnik, Nowa Ruda 1995
  • Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Nowa Ruda: inne miejsca

    Cały przewodnik po Nowej Rudzie

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Czarny Most i wiadukty Kolei Górskiej w Nowej Rudzie

    Czarny Most w Nowej Rudzie: stalowy most kolejowy nad Woliborką z lat 1879–1880, wiadukt w Zdrojowisku, żelbetowy wiadukt drogowy i dworzec na linii do Wałbrzycha.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Górny w Nowej Rudzie, siedziba syna Stillfrieda

    Dwór Górny w Nowej Rudzie: renesansowy dwór z 1598 roku przy Kościelnej, zbudowany dla Bernharda Stillfrieda, z portalem zdobionym herbami i delfinami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, czyli Zameczek

    Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, dzielnicy Nowej Rudy: zwarty dom z czerwonego piaskowca z około 1600 roku, zwany Drogosławskim Zameczkiem.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kamienice Nowej Rudy: ulica Piastów i podcienia przy Rynku 7

    Stare kamienice Nowej Rudy: dawna ulica szewców Piastów z domem drukarza Klambta i reliefem lekarza oraz podcieniowa kamienica przy Rynku 7 z lat 1593–1603.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie, fundacja sukiennika

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie: barokowy domek z lat 1765–1767, ufundowany przez sukiennika Antona Klambta, ze schodami i kalwarią z 1773 roku.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie, dawny zbór ewangelicki

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie: kamienny kościół ewangelicki z lat 1866–1868 w typie szkoły berlińskiej, po wojnie sklep, od 1997 roku znów świątynia.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu w Nowej Rudzie

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu: wotum mieszkańców Słupca za ocalenie przed zarazą z 1680 roku, z włoskimi sztukateriami i pustelnią.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Drogosławiu, kościół górników

    Kościół św. Barbary w Nowej Rudzie-Drogosławiu: świątynia górniczego przedmieścia z lat 1910–1911, z masywną fasadą w duchu romańskim i malowanymi stropami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Katarzyny w Słupcu i wilczy łeb w murze

    Kościół św. Katarzyny w Nowej Rudzie-Słupcu: neogotycka świątynia z czerwonego piaskowca z lat 1885–1887, z romańskim kamieniem z wilczym łbem w ścianie.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie, neogotyk Ebersa

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie: największa neogotycka świątynia ziemi kłodzkiej, zbudowana z barwnej cegły po pożarze z 1884 roku według projektu Ebersa.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Świętego Krzyża w Nowej Rudzie pod skałą Boguszy

    Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Nowej Rudzie: miejsce najstarszej parafii, barokowa świątynia z 1726 roku i jej walka ze szkodami górniczymi.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie z lat 1500–1502

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie: późnogotycka świątynia przy Cmentarnej, w której schronili się katolicy, gdy panowie miasta przeszli na protestantyzm.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Ratusz w Nowej Rudzie i sala rady pod drewnianym stropem

    Ratusz w Nowej Rudzie: jasny gmach z detalami z czerwonego piaskowca z lat 1892–1894, sala rady pod drewnianym stropem i szlifowane szyby ze scenami z życia miasta.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kopalnie Nowej Rudy: szyby Lech, Anna i Jan, łaźnie i sztolnia

    Zabytki górnicze Nowej Rudy: maszynownia szybu Lech, wieża szybu Anna, kopalnia Jan w Słupcu, łaźnie górnicze i podziemna trasa z kolejką w sztolni.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Zamek Stillfriedów w Nowej Rudzie nad Włodzicą

    Zamek w Nowej Rudzie: siedziba Donynów i Stillfriedów nad Włodzicą, przebudowana w 1796 roku na pałac z barokowym frontem od strony rynku.

    Otwórz pełną mapę ↗