Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
W latach 20. XX wieku dom przy ulicy Piastów 5 należał do lekarza Schönwiesego i wtedy na jego fasadzie pojawiła się płaskorzeźba. Chorzy, kalecy i matka z dzieckiem idą w niej ku lekarzowi, a obok widnieje laska Eskulapa i litery SCH. Zaprojektował ją noworudzki nauczyciel rysunku Hermann Grosser, a wykuł kłodzki rzeźbiarz Wagner.
Ulica szewców nad Włodzicą
Ulica Piastów leży około 150 metrów na północ od rynku i biegnie równolegle do rzeki Włodzicy. Domy po zachodniej stronie ulicy stoją tuż nad brzegiem rzeki, a po wschodniej u stóp skarpy, nad którą biegną ulice Kopernika i Piłsudskiego. Już w drugiej połowie XVI wieku zabudowa była tu gęsta. Dokumenty kupna i sprzedaży domów z tego czasu nazywają wschodnią stronę ulicy Długą Dzielnicą (Lange Viertel).
Na planie F. B. Wernera z 1736 roku ulica nazywała się Schusterlauben, czyli podcienie szewców. Potem była uliczką, a od 1848 roku ulicą Szewską. Rysunek Wernera pokazuje szereg murowanych domów z drewnianymi szczytami. W dolnej, najstarszej części miasta stały też podcieniowe domki tkaczy, którzy płukali płótno w rzece.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla
Rynek 7: podcienia z XVI wieku
Kamienica przy Rynku 7 należy do najstarszych domów wokół rynku. Rynek wytyczono około 1442 roku, a mury tego domu wzniesiono w latach 1593–1603. Około 1735 roku był to dom piętrowy z podcieniami i sienią na przestrzał. Przebudowa z 1811 roku przyniosła nowe detale, między innymi kamienne portale.
W wielkim pożarze miasta w 1884 roku najbardziej ucierpiało centrum. Kamienica nie spłonęła cała, zniszczone zostały tylko górne kondygnacje. Jako jedna z nielicznych zachowała po odbudowie dawną linię zabudowy i podcienia. Podwyższono ją tylko o piętro i poddasze. Podcienia są sklepione półkoliście z wcięciami i opierają się na filarach z piaskowca. W środku zachowała się sień ze sklepieniami w kształcie żagli i zabytkowa kolumna.
Domy wschodniej pierzei
Ulicę otwiera dom przy Piastów 1 z 1815 roku. Stoi trochę cofnięty i ukośnie do reszty pierzei, przy małym placyku u wylotu mostu. Zbudowano go na miejscu dawnych domów podcieniowych, na murach starszych budynków, stąd jego zawiły układ. Fundamenty i część murów parteru są z łupanego piaskowca. Portal i obramienia okien wykuto z czerwonego piaskowca.
Dom przy Piastów 5 powstał w 1925 roku z przebudowy dwóch sąsiednich kamienic. Ta od południa pochodziła z 1786 roku. Jej portal z tą datą w zworniku został w ścianie od podwórza, a datę powtórzono w nowym portalu od ulicy. Za czasów lekarza Schönwiesego fasadę ozdobiono fryzem z płaskorzeźbą, którą można opisać hasłami noc i dzień, choroba i zdrowie. Na gzymsie siedzi kogut, znak apteki. Apteka działa tu do dziś. Przez wiele lat mieszkał w tym domu lekarz Karol Maliszewski, poeta, prozaik i krytyk literacki.
Dom przy Piastów 7 , z przełomu XVIII i XIX wieku, powstał z połączenia dwóch węższych domów. Pośrodku prowadzi sklepiony przejazd bramny, ujęty kamiennym portalem z jasnożółtego piaskowca, z rozetami w łuku. U dołu portalu wykuto wykrzywione kamienne twarze. Miejscowi nazywają je ustami prawdy. W głębi podwórza, pod skarpą, stoi magazynek z czerwonego piaskowca z drugiej połowy XVIII wieku.
Dom drukarza Klambta
Dom przy Piastów 19 stoi na działce zabudowanej prawdopodobnie około 1600 roku. Z tamtego czasu zachowały się sklepiona piwnica, mury z cegły i kamienia do połowy drugiej kondygnacji i część sklepień sieni. Na początku XIX wieku dom należał do małżeństwa Kaspra Klambta i Magdaleny z Völkelów, oboje z rodzin związanych z cechem szewców.
Ich syn Wenzel Wilhelm Klambt urodził się 9 lutego 1811 roku. Skończył gimnazjum w Kłodzku, dwa lata studiował teologię we Wrocławiu, po czym wrócił do Nowej Rudy i postanowił wydawać własną gazetę. W 1843 roku założył wydawnictwo z drukarnią. Mieściły się w domu ogrodowym na tyłach działki. Gazeta nazywała się „Hausfreund”, czyli przyjaciel domu, i miała szerzyć kulturę mieszczańską. Klambt otworzył też wypożyczalnię książek dla mieszkańców. Zmarł 1 września 1883 roku, a jego wydawnictwo działało dalej pod nazwą Klambt-Verlag. W 1885 roku drukarnię przeniesiono do nowej siedziby.
Za domem był ogród o regularnym układzie. Dom ogrodowy łączył formy renesansowe z drewnianymi elementami typowymi dla budownictwa górskiego. Wyburzono go w XXI wieku. Samą kamienicę około 1890 roku podwyższono o piętro i strych i przykryto płaskim dachem, a fasada dostała obecny wystrój. Zmianę dachu wymusiły przepisy wprowadzone po pożarze z 1884 roku. Ogień ulicy Piastów nie objął, ale od 1888 roku w mieście trzeba było budować ściany ogniowe.
Szczyty i portale północnego krańca
Dom przy Piastów 21 pochodzi z przełomu XVIII i XIX wieku i był przebudowany w 1813 roku. Ma późnobarokowy szczyt o falistym, wklęsło-wypukłym zarysie, rzadki w Nowej Rudzie. Fasadę zdobi szeroki kamienny portal ze zwornikiem, a obok wejścia jest okno w kamiennym obramieniu z ręcznie kutą kratą.
Dom przy Piastów 23 stoi szczytem do ulicy. Datę budowy, 1799, wykuto na kamiennym portalu. Dolne kondygnacje wymurowano z piaskowca i cegły, wyższe z samej cegły. Od podwórza dobudowano kilkupiętrową drewnianą werandę na słupach.
Dom przy Piastów 25 zbudowano w XVIII wieku jako piętrowy, zapewne szczytem do ulicy. Pod koniec XIX wieku dobudowano drugie piętro i wysokie poddasze pod płaskim dachem, a fasadę przerobiono, zostawiając dawną kamieniarkę. Na kamiennym portalu widać stary numer domu, 164.
Ostatni w pierzei jest dom przy Piastów 27 z pierwszej połowy XVIII wieku. Dawny dom pod numerem 29 rozebrano, więc za nim jest już tylko pusty plac i potok Woliborka, który wpada tu do Włodzicy. Wzdłuż długiej działki ciągnie się oficyna z połowy XIX wieku, a podwórze wybrukowano kocimi łbami. Na podeście pierwszego piętra zostały dwuskrzydłowe drzwi z płycinami, być może jeszcze z XVIII wieku.
Dom przy Cmentarnej 6
Po drugiej stronie Włodzicy, przy ulicy Cmentarnej, stoi szeroki dom zbudowany w 1812 roku na działce, która w 1736 roku była jeszcze pusta. Najpierw miał dwuspadowy dach, a jego główną ozdobą był późnobarokowy kamienny portal z ludowym ornamentem. Okna parteru dostały obramienia z czerwonego piaskowca. W trzeciej ćwierci XIX wieku dom podwyższono i przykryto płaskim dachem, a elewację przerobiono w duchu klasycyzmu.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Kamienica podcieniowa, Rynek 7, oprac. Tadeusz Orawiec, 2008
- Dom, Piastów 1, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom, Piastów 5, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom, Piastów 7, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom Klambtów, Piastów 19, oprac. Artur Hryniewicz, 1996
- Dom, Piastów 21, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom, Piastów 23, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom, Piastów 25, oprac. Karol Guttmejer, 1994
- Dom, Piastów 27, oprac. Karol Guttmejer, 1994
Źródła internetowe
- Kamienica przy ul. Rynek 7 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 19 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 5 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 7 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 21 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 23 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom przy ul. Piastów 25 w Nowej Rudzie (Wikipedia)
- Dom, ul. Cmentarna 6 (Jeleniogórska Biblioteka Cyfrowa)
- Malowanie miasta (Gmina Miejska Nowa Ruda)
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…