Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, czyli Zameczek

Dwór Stillfriedów w Drogosławiu, dzielnicy Nowej Rudy: zwarty dom z czerwonego piaskowca z około 1600 roku, zwany Drogosławskim Zameczkiem.

Piętrowy dwór pod szarym czterospadowym dachem, z drewnianym gankiem i schodami przy wejściu, stojący wśród drzew na tle zalesionego stoku.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Od strony wzgórza dwór w Drogosławiu wtapia się w zbocze tak, że jego wschodnia ściana niemal w nim znika. Od południa podpiera je masywny mur. Zwarty dom, wymurowany z łupanego czerwonego piaskowca i dziś otynkowany, miejscowi nazywali Drogosławskim Zameczkiem, po niemiecku Kunzendorfer Schlössel.

Dwór dla jednego z synów

Drogosław, dziś dzielnica Nowej Rudy, a dawniej osobna wieś, przez wiele pokoleń należał do rodu von Stillfried. Pod koniec XVI wieku Heinrich starszy von Stillfried und Rattonitz podzielił rodzinne dobra między synów i zbudował im dwory, a jeden z nich stanął w Drogosławiu, około 1600 roku. Pierwszym znanym z imienia właścicielem Drogosławia był Johannes Heinrich von Stillfried. Ożenił się z Barbarą von Tschischwitz i miał synów Heinricha i Tobiasa. Po jego śmierci w 1610 roku majątek przejął Tobias, a potem wnuk Bernhard, zmarły w 1702 roku.

Stillfriedowie mieszkali w dworze na stałe do lat 60. XVII wieku, potem już tylko od czasu do czasu. Pod koniec XVIII wieku wieś była podzielona na dwie części i tylko jedna należała do Stillfriedów. Były tu wtedy dwie siedziby pańskie. Jeszcze w 1830 roku właścicielem był Wilhelm von Stillfried.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Nowa Ruda: miasto Stillfriedów, sukienników i węgla

Ile lat ma Zameczek

Datowanie dworu nie jest pewne. Najczęściej podaje się około 1600 roku i początek XVII wieku: regularny plan domu wskazuje, że nie mógł powstać wcześniej, i przypomina dwory w Siedmiosławicach z 1609 roku i w Starej Łomnicy z drugiej dekady XVII wieku. Inne opisy podają, że murowany dwór zbudowano dopiero pod koniec XVIII wieku, w stylu późnego baroku, i że w XIX wieku częściowo strawił go ogień.

Właściciele po Stillfriedach

Od 1835 do 1945 roku dwór znów był stałą siedzibą właścicieli. Majątek przeszedł w ręce Josefa Greppiego, a w 1876 roku właścicielem był jego potomek Albert. W 1888 roku dobra kupił Edward Treutler i zarządzał nimi do początku XX wieku. Ostatnim właścicielem był Josef Gabriel, wymieniany w księgach adresowych w latach 1917, 1922 i 1930.

W 1830 roku przy dworze założono ozdobny ogród, później przekształcony w romantyczny park. Mieszkańcy chętnie przychodzili tu jeszcze pod koniec XIX wieku. Na północny wschód od dworu stała kiedyś neogotycka kamienna wieża widokowa. Nie zachowała się.

Jak wygląda

Zespół dworski leży po wschodniej stronie Włodzicy, u stóp niewielkiego wzgórza, około 2 kilometrów na północ od centrum Nowej Rudy. Budynki stoją wokół nieregularnego dziedzińca. Od wschodu jest dwór, naprzeciwko, bliżej rzeki, długi budynek stajni, stodoły i spichlerza, od północy obora, a od południa cielętnik.

Dwór jest piętrowy, prostokątny, nakryty czterospadowym dachem. Ma dwa rzędy pomieszczeń i sień pośrodku przedniego, ze schodami na piętro. Ściany wymurowano z łupanego czerwonego piaskowca, a obramienia okien z bloków tego samego kamienia. Z zewnątrz kamienia nie widać, bo od remontu w 1977 roku całe elewacje kryje tynk. Obramienia z wystającymi narożami pochodzą zapewne z przebudowy w połowie XIX wieku. Na narożnikach kalenicy dachu stoją kute stalowe maszty.

W XIX wieku i na początku XX wieku dwór co najmniej dwa razy przebudowano. Zmieniono dach, dostawiono ganek ze schodami, przerobiono obramienia okien i powiększono dwa okna na piętrze. Ganek stoi na dekoracyjnie ociosanych postumentach z piaskowca, między którymi biegnie kuta balustrada, a wyżej drewniane toczone kolumienki i deskowe ściany z oknami.

Wejście do dworu: szerokie kamienne schody z metalowymi poręczami prowadzą do drewnianego, przeszklonego ganku przy tynkowanej ścianie.
Wejście do dworu: szerokie kamienne schody z metalowymi poręczami prowadzą do drewnianego, przeszklonego ganku przy tynkowanej ścianie. Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Dwuskrzydłowe drzwi wejściowe z trzeciej ćwierci XIX wieku mają przeszklenie, mosiężne klamki i kamienne obramienie. W sieni zachowało się drewniane obramienie drzwi z trójkątnym daszkiem na małych ślimacznicach. Na piętro prowadzą drewniane schody z grubymi toczonymi i rzeźbionymi tralkami. W piwnicach i na parterze są sklepienia z łupanego piaskowca i cegły. Pokój w południowo-zachodnim narożniku parteru dostał w czasie przebudowy wysoką boazerię z desek.

Po wojnie

Po II wojnie światowej dwór z folwarkiem należał najpierw do wojska, a potem do państwowego gospodarstwa rolnego. W 1977 roku przeprowadzono remont. Na piętrze wstawiono nowy strop, niżej niż pierwotny, wymieniono okna i drzwi oprócz głównych, zmniejszono powiększone wcześniej okna, a całość pokryto nowym tynkiem, który zatarł podziały z przełomu XIX i XX wieku. Wnętrza podzielono ściankami. Dwór z sąsiednim parkiem wpisano do rejestru zabytków w 1950 i w 1991 roku. Dziś mieszkają w nim lokatorzy.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Nowa Ruda: inne miejsca

    Cały przewodnik po Nowej Rudzie

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Czarny Most i wiadukty Kolei Górskiej w Nowej Rudzie

    Czarny Most w Nowej Rudzie: stalowy most kolejowy nad Woliborką z lat 1879–1880, wiadukt w Zdrojowisku, żelbetowy wiadukt drogowy i dworzec na linii do Wałbrzycha.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Dwór Górny w Nowej Rudzie, siedziba syna Stillfrieda

    Dwór Górny w Nowej Rudzie: renesansowy dwór z 1598 roku przy Kościelnej, zbudowany dla Bernharda Stillfrieda, z portalem zdobionym herbami i delfinami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: kaplica i wieża widokowa

    Góra Świętej Anny w Nowej Rudzie: barokowa kaplica pielgrzymkowa Stillfriedów z 1644 roku i kamienna wieża widokowa z 1911 roku na szczycie 647 m n.p.m.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kamienice Nowej Rudy: ulica Piastów i podcienia przy Rynku 7

    Stare kamienice Nowej Rudy: dawna ulica szewców Piastów z domem drukarza Klambta i reliefem lekarza oraz podcieniowa kamienica przy Rynku 7 z lat 1593–1603.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie, fundacja sukiennika

    Kaplica loretańska w Nowej Rudzie: barokowy domek z lat 1765–1767, ufundowany przez sukiennika Antona Klambta, ze schodami i kalwarią z 1773 roku.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie, dawny zbór ewangelicki

    Kościół Bożego Ciała w Nowej Rudzie: kamienny kościół ewangelicki z lat 1866–1868 w typie szkoły berlińskiej, po wojnie sklep, od 1997 roku znów świątynia.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu w Nowej Rudzie

    Kościół Matki Boskiej Bolesnej na Kościelcu: wotum mieszkańców Słupca za ocalenie przed zarazą z 1680 roku, z włoskimi sztukateriami i pustelnią.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Drogosławiu, kościół górników

    Kościół św. Barbary w Nowej Rudzie-Drogosławiu: świątynia górniczego przedmieścia z lat 1910–1911, z masywną fasadą w duchu romańskim i malowanymi stropami.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Katarzyny w Słupcu i wilczy łeb w murze

    Kościół św. Katarzyny w Nowej Rudzie-Słupcu: neogotycka świątynia z czerwonego piaskowca z lat 1885–1887, z romańskim kamieniem z wilczym łbem w ścianie.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie, neogotyk Ebersa

    Kościół św. Mikołaja w Nowej Rudzie: największa neogotycka świątynia ziemi kłodzkiej, zbudowana z barwnej cegły po pożarze z 1884 roku według projektu Ebersa.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Świętego Krzyża w Nowej Rudzie pod skałą Boguszy

    Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Nowej Rudzie: miejsce najstarszej parafii, barokowa świątynia z 1726 roku i jej walka ze szkodami górniczymi.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie z lat 1500–1502

    Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Rudzie: późnogotycka świątynia przy Cmentarnej, w której schronili się katolicy, gdy panowie miasta przeszli na protestantyzm.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Ratusz w Nowej Rudzie i sala rady pod drewnianym stropem

    Ratusz w Nowej Rudzie: jasny gmach z detalami z czerwonego piaskowca z lat 1892–1894, sala rady pod drewnianym stropem i szlifowane szyby ze scenami z życia miasta.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Kopalnie Nowej Rudy: szyby Lech, Anna i Jan, łaźnie i sztolnia

    Zabytki górnicze Nowej Rudy: maszynownia szybu Lech, wieża szybu Anna, kopalnia Jan w Słupcu, łaźnie górnicze i podziemna trasa z kolejką w sztolni.

    Nowa Ruda · 10 listopada 2026

    Zamek Stillfriedów w Nowej Rudzie nad Włodzicą

    Zamek w Nowej Rudzie: siedziba Donynów i Stillfriedów nad Włodzicą, przebudowana w 1796 roku na pałac z barokowym frontem od strony rynku.

    Otwórz pełną mapę ↗