Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Na południowej ścianie jednego z dawnych budynków fabrycznych przy ulicy Izerskiej są trzy wielkie łukowe wnęki, kiedyś okna. Obramowano je białą cegłą, a ozdobiono medalionami z głowami z terakoty, czyli wypalanej gliny. Ta ściana była reklamą. Pokazywała klientom, co potrafią lubańskie zakłady ceramiczne Alberta Augustina .
Mistrz murarski znad Odry
Albert Augustin urodził się w 1825 roku we Wriezen nad Odrą i ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Berlinie. W Lubaniu był mistrzem murarskim i radnym. W 1854 roku założył przy ówczesnej Frauenstrasse, na terenie między dzisiejszymi ulicami 7 Dywizji i Izerską, niewielką cegielnię, która wyrabiała terakotę.
Zakład szybko rósł. Pod koniec XIX wieku wyroby lubańskich zakładów ceramicznych docierały do wielu krajów Europy i do Ameryki Południowej. Glinę przywożono ze złóż w Kościelniku. Od 1870 roku Augustin prowadził też drugi zakład, w Gierałtowie-Wykrotach.
Fabryka robiła cegłę licową na elewacje, ciemnoczerwoną i białą, pokrytą glazurą jak porcelana. Wypalała też cegły w różnych kształtach do gzymsów i ornamentów oraz gotowe części budynków: kolumny, ich podstawy i głowice, a także figury, głowy, popiersia i całe postacie. Augustin wcześnie zaczął stosować piece, w których towar wypalał się oddzielony od płomienia, a w 1880 roku zbudował własny piec, nazywany meandrowym.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Cegła na ratusz w Berlinie i lubański dworzec
Cegłę z zakładów Augustina wmurowano między innymi w elewacje ratusza w Berlinie. W Lubaniu mówi się, że chodzi o słynny Czerwony Ratusz. Z tej samej cegły zbudowano dworce w Lubaniu i Węglińcu. Lubańską budową dworca Śląskiej Kolei Górskiej Augustin kierował sam.
W latach 1857–1861 nadzorował też budowę kościoła Trójcy Świętej. Przerobił projekt Alexisa Langera, dodając przęsła, filary i inne sklepienia, i bywa uznawany za twórcę tej świątyni.
W 1894 roku założył razem z burmistrzem Miejską Szkołę Ceglarzy, drugą taką szkołę w Niemczech, i był jej dyrektorem do 1906 roku. Szkoły już nie ma. Jej barokowy portal z figurką Merkurego przeniesiono do ratusza. Augustin został honorowym obywatelem Lubania. Zmarł w 1909 roku.
Budynki fabryki przy Izerskiej
Zespół przy Izerskiej budowano od połowy XIX wieku do lat 30. XX wieku. Większość budynków, produkcyjnych, administracyjnych, magazynowych i mieszkalnych, dostała obecny kształt w latach 1875–1895 i na początku XX wieku. To jeden z najcenniejszych zespołów zakładów ceramicznych z XIX i XX wieku.
Fabrykę tworzył rząd dwu- i trzypiętrowych budynków z niskimi dwuspadowymi dachami, ustawionych równolegle albo prostopadle do siebie. Dawniej był to zwarty prostokąt z czterema wewnętrznymi dziedzińcami. Do dziś został jeden, w południowo-zachodniej części. Środek zespołu miał plan krzyża.
Ściany są z nieotynkowanej cegły w różnych kolorach. W najstarszych częściach, zwłaszcza od północnego zachodu i na dziedzińcu, przy ziemi widać łamany kamień i ceramiczne obramienia. Najbardziej okazała jest ściana południowa magazynu numer 3. Dzielą ją bogato profilowane gzymsy i fryzy, a pionowo pasy z jasnej cegły, które obramowują też narożniki dwóch wież kominowych po bokach. Pośrodku są trzy wielkie łukowe wnęki z medalionami z terakoty, a cała ściana pokryta jest wzorem z cegieł w dwóch kolorach. Magazyny 7 i 8 zdobią białe pasy z pojedynczych warstw cegły na czerwonym tle.
W środku magazynu numer 3 żeliwne słupy o głowicach w kształcie lejka dźwigają łukowy podciąg pod stropem. Ściany magazynu numer 4 zdobi ornament z cegły, a na jego najwyższym piętrze przechowywano gipsowe formy, w których odlewano niegdyś detale architektoniczne.
Budynek administracyjny i stary dąb
Budynek administracyjny z biurami i pomieszczeniami dla pracowników powstał zapewne około 1860 roku i od początku projektowano go do tej roli. Prawdopodobnie stanął na fundamentach starszego budynku. Przy nim rośnie dąb, pomnik przyrody, którego wiek ocenia się na około 300 lat. Gdy rozbudowywano gmach na południe, w jego południowo-zachodnim narożniku zostawiono wcięcie, żeby oszczędzić drzewo.
Starsza część budynku jest prawie bez ozdób. Młodsza, dobudowana w drugiej połowie XIX wieku, ma narożniki obłożone na wzór kamiennych bloków, klasyczne gzymsy, a nad trzema środkowymi oknami fasady attykę z tralkami, wazonami i girlandą. Od wschodu dostawiono przybudówkę na planie wydłużonego ośmiokąta. Od zachodu przylegają resztki bogato zdobionej bramy wejściowej i wjazdowej. W środku zachowały się drewniane schody z ozdobną poręczą na gipsowych tralkach, a wysoki parter doświetlają dwa kwadratowe świetliki w dachu.
Po 1945 roku
Po wojnie zakłady ceramiczne nie wróciły do produkcji. Budynki podzielono między kilku użytkowników. W 1949 roku główny zespół budynków fabrycznych i budynek administracyjny przejęła Gminna Spółdzielnia. Fabryczne hale przerobiono na magazyny, głównie na zboże, a w budynku administracyjnym urządzono restaurację. Przy przeróbkach zniszczono sporo detali, a budynki pozbawiono dawnego wyposażenia, przez co trudno dziś dokładnie ustalić, kiedy powstał każdy z nich.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Budynki produkcyjne zakładów ceramicznych Augustina, oprac. Jerzy A. Baliński, 1997
- Budynek administracyjny zakładów ceramicznych Augustina, oprac. Jerzy A. Baliński, Anna Broniewska, 1997
Bibliografia
- J. Kulczycki, Lubańskie zakłady ceramiczne Alberta Augustina, Przegląd Lubański 1995
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…