Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

Na południowej ścianie jednego z dawnych budynków fabrycznych przy ulicy Izerskiej są trzy wielkie łukowe wnęki, kiedyś okna. Obramowano je białą cegłą, a ozdobiono medalionami z głowami z terakoty, czyli wypalanej gliny. Ta ściana była reklamą. Pokazywała klientom, co potrafią lubańskie zakłady ceramiczne Alberta Augustina .

Mistrz murarski znad Odry

Albert Augustin urodził się w 1825 roku we Wriezen nad Odrą i ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Berlinie. W Lubaniu był mistrzem murarskim i radnym. W 1854 roku założył przy ówczesnej Frauenstrasse, na terenie między dzisiejszymi ulicami 7 Dywizji i Izerską, niewielką cegielnię, która wyrabiała terakotę.

Zakład szybko rósł. Pod koniec XIX wieku wyroby lubańskich zakładów ceramicznych docierały do wielu krajów Europy i do Ameryki Południowej. Glinę przywożono ze złóż w Kościelniku. Od 1870 roku Augustin prowadził też drugi zakład, w Gierałtowie-Wykrotach.

Fabryka robiła cegłę licową na elewacje, ciemnoczerwoną i białą, pokrytą glazurą jak porcelana. Wypalała też cegły w różnych kształtach do gzymsów i ornamentów oraz gotowe części budynków: kolumny, ich podstawy i głowice, a także figury, głowy, popiersia i całe postacie. Augustin wcześnie zaczął stosować piece, w których towar wypalał się oddzielony od płomienia, a w 1880 roku zbudował własny piec, nazywany meandrowym.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Cegła na ratusz w Berlinie i lubański dworzec

Cegłę z zakładów Augustina wmurowano między innymi w elewacje ratusza w Berlinie. W Lubaniu mówi się, że chodzi o słynny Czerwony Ratusz. Z tej samej cegły zbudowano dworce w Lubaniu i Węglińcu. Lubańską budową dworca Śląskiej Kolei Górskiej Augustin kierował sam.

W latach 1857–1861 nadzorował też budowę kościoła Trójcy Świętej. Przerobił projekt Alexisa Langera, dodając przęsła, filary i inne sklepienia, i bywa uznawany za twórcę tej świątyni.

W 1894 roku założył razem z burmistrzem Miejską Szkołę Ceglarzy, drugą taką szkołę w Niemczech, i był jej dyrektorem do 1906 roku. Szkoły już nie ma. Jej barokowy portal z figurką Merkurego przeniesiono do ratusza. Augustin został honorowym obywatelem Lubania. Zmarł w 1909 roku.

Budynki fabryki przy Izerskiej

Zespół przy Izerskiej budowano od połowy XIX wieku do lat 30. XX wieku. Większość budynków, produkcyjnych, administracyjnych, magazynowych i mieszkalnych, dostała obecny kształt w latach 1875–1895 i na początku XX wieku. To jeden z najcenniejszych zespołów zakładów ceramicznych z XIX i XX wieku.

Fabrykę tworzył rząd dwu- i trzypiętrowych budynków z niskimi dwuspadowymi dachami, ustawionych równolegle albo prostopadle do siebie. Dawniej był to zwarty prostokąt z czterema wewnętrznymi dziedzińcami. Do dziś został jeden, w południowo-zachodniej części. Środek zespołu miał plan krzyża.

Ściany są z nieotynkowanej cegły w różnych kolorach. W najstarszych częściach, zwłaszcza od północnego zachodu i na dziedzińcu, przy ziemi widać łamany kamień i ceramiczne obramienia. Najbardziej okazała jest ściana południowa magazynu numer 3. Dzielą ją bogato profilowane gzymsy i fryzy, a pionowo pasy z jasnej cegły, które obramowują też narożniki dwóch wież kominowych po bokach. Pośrodku są trzy wielkie łukowe wnęki z medalionami z terakoty, a cała ściana pokryta jest wzorem z cegieł w dwóch kolorach. Magazyny 7 i 8 zdobią białe pasy z pojedynczych warstw cegły na czerwonym tle.

W środku magazynu numer 3 żeliwne słupy o głowicach w kształcie lejka dźwigają łukowy podciąg pod stropem. Ściany magazynu numer 4 zdobi ornament z cegły, a na jego najwyższym piętrze przechowywano gipsowe formy, w których odlewano niegdyś detale architektoniczne.

Budynek administracyjny i stary dąb

Budynek administracyjny z biurami i pomieszczeniami dla pracowników powstał zapewne około 1860 roku i od początku projektowano go do tej roli. Prawdopodobnie stanął na fundamentach starszego budynku. Przy nim rośnie dąb, pomnik przyrody, którego wiek ocenia się na około 300 lat. Gdy rozbudowywano gmach na południe, w jego południowo-zachodnim narożniku zostawiono wcięcie, żeby oszczędzić drzewo.

Starsza część budynku jest prawie bez ozdób. Młodsza, dobudowana w drugiej połowie XIX wieku, ma narożniki obłożone na wzór kamiennych bloków, klasyczne gzymsy, a nad trzema środkowymi oknami fasady attykę z tralkami, wazonami i girlandą. Od wschodu dostawiono przybudówkę na planie wydłużonego ośmiokąta. Od zachodu przylegają resztki bogato zdobionej bramy wejściowej i wjazdowej. W środku zachowały się drewniane schody z ozdobną poręczą na gipsowych tralkach, a wysoki parter doświetlają dwa kwadratowe świetliki w dachu.

Po 1945 roku

Po wojnie zakłady ceramiczne nie wróciły do produkcji. Budynki podzielono między kilku użytkowników. W 1949 roku główny zespół budynków fabrycznych i budynek administracyjny przejęła Gminna Spółdzielnia. Fabryczne hale przerobiono na magazyny, głównie na zboże, a w budynku administracyjnym urządzono restaurację. Przy przeróbkach zniszczono sporo detali, a budynki pozbawiono dawnego wyposażenia, przez co trudno dziś dokładnie ustalić, kiedy powstał każdy z nich.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • J. Kulczycki, Lubańskie zakłady ceramiczne Alberta Augustina, Przegląd Lubański 1995

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Otwórz pełną mapę ↗