Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Do 1951 roku na Wieży Trynitarskiej wisiały cztery dzwony ze staliwa, odlane w 1921 roku w odlewni Lauchammer w Torgau. Potem przeniesiono je do archikatedry we Wrocławiu. Kościół, do którego należała wieża, spłonął już w 1760 roku.
Fara, z której została wieża
Kościół Świętej Trójcy był dawną farą Lubania. Kiedy dokładnie go zbudowano, nie wiadomo. Najczęściej przyjmuje się pierwszą połowę XIII wieku. Był romański, na planie krzyża i zwrócony prezbiterium na wschód. Wieżę dostawiono do nawy głównej od zachodu, tak że widać było prawdopodobnie tylko dwie jej ściany, południową i zachodnią. Pozostałe przylegały do kościoła.
W 1320 roku w Lubaniu osiadły siostry magdalenki. Ich klasztor stał tuż obok i dostał prawo patronatu nad farą. Kościół i klasztor łączył kryty ganek prowadzący na chór, a przeorysze chowano w nawie.
W XV wieku kościół przebudowano gruntownie w stylu gotyckim. Powstała trzynawowa świątynia wydłużona w stronę stojącej obok szkoły. Przebudowano też wieżę, choć dziś trudno ustalić, jak bardzo. Zarówno kościół, jak i wieżę zbudowano z łamanego bazaltu i cegły.
Z tym miejscem wiąże się jedna z lubańskich legend. Gdy w XV wieku husyci zajęli miasto, proboszcz Jeremiasz Groll miał wzywać z wieży do oporu. Według tradycji ściągnięto go na dół i rozerwano końmi na ulicy Kościelnej.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Pożar 1760 roku i rozbiórka
14 lipca 1760 roku Lubań ogarnął wielki pożar. Kościół spłonął i przez ponad sto lat stał w ruinie. W 1879 roku rozebrano główną bryłę, a zostawiono tylko wieżę. Przez około pięć wieków była częścią fary i przechodziła razem z nią kolejne przebudowy.
Przed 1945 rokiem mieszkańcy nazywali ją wieżą kościoła parafialnego albo wieżą dzwonniczą. Polacy mówią na nią Wieża Trynitarska, od łacińskiego słowa trinitas, czyli trójca. Dzwony wieszano w niej nadal. Jeden, odlany w 1775 roku w Żarach, pękł w 1888 roku, w czasie żałoby po cesarzu Fryderyku.
Jak wygląda wieża
Wieża stoi około sto metrów na południowy wschód od rynku, na dużym placu, który został po kościele. Na dole jest kwadratowa, wyżej przechodzi w ośmiobok. Mury z kamienia i cegły są dziś otynkowane. Dolna część nie ma ozdób. Górną opasują dwa pasy dekoracji: niższy z rzędu małych łuków i wyższy z wzorem przypominającym kamienne ozdoby gotyckich okien. Między nimi są ślepe wnęki i podwójne okna z takimi samymi ozdobnymi przegrodami. Nakrywa ją dach w kształcie namiotu.
W przyziemiu od południa jest wejście zamknięte półkoliście, z drewnianymi drzwiami z ozdobnymi zawiasami. Obok, po prawej, wmurowano kamienne epitafium burmistrza Johanna Wincklera, który zmarł w 1679 roku. W czasie przebudowy placu archeolodzy znaleźli jego miedzianą trumnę.
W środku są cztery główne poziomy z drewnianymi stropami i drewniane schody. Wieżę gruntownie remontowano w 1907 roku. W 2025 roku ruszył kolejny remont za 800 tysięcy złotych z rządowego programu odbudowy zabytków: nowy dach, oczyszczenie kamienia, konserwacja drzwi, schodów i podestów na piętrach.
Gimnazjum kanclerza Albinusa
Na tym samym placu, na krawędzi skarpy, stoi gmach dawnego gimnazjum . Zajmuje całą wschodnią pierzeję placu Lompy, a przed nim, na osi budynku, stoi Wieża Trynitarska.
Szkoła łacińska działała przy farze co najmniej od 1317 roku. Początkowo zarządzały nią magdalenki, ale w 1348 roku patronat przejęła rada miejska. Gdy w pierwszych dziesięcioleciach XVI wieku Lubań przyjął protestantyzm, szkoła stała się gimnazjum. W XVI wieku jej rektorem był Kasper Capelus, przyjaciel pedagoga Walentego Trotzendorfa.
Nowy gmach zawdzięcza szkoła Adrianowi Albinusowi. Urodził się w Lubaniu i tu chodził do szkoły, potem uczył się w Świdnicy, studiował prawo w Krakowie, doktorat zrobił w Bolonii, a wykładał w Lipsku i we Frankfurcie nad Odrą. Od 1543 roku był kanclerzem margrabiów brandenburskich w Kostrzynie. Brał udział w rokowaniach między państwami i podpisał traktat pasawski z 1552 roku. O rodzinne miasto dbał z daleka. W 1566 roku wyjednał w Ratyzbonie zwolnienie Lubania z podatku od piwa, a zaoszczędzone pieniądze miały iść na pensje nauczycieli. W 1588 roku namówił miasto do budowy nowej szkoły, dał na nią 400 talarów i dopłacił brakującą sumę. Zmarł w Kostrzynie w 1590 roku.
Gmach wzniesiono w latach 1588–1591 na miejscu kaplicy św. Jerzego i starej szkoły. Resztki kaplicy widać w piwnicy. Przy wejściu umieszczono tablicę fundacyjną, którą odsłonięto w 1591 roku. Wymienia ona fundatorów: Adriana Albinusa i Annę Wigand.
Barokowy portal i fasada z 1914 roku
W połowie XVIII wieku budynek przebudowano w stylu późnobarokowym. Z tego czasu pochodzi większość sklepień i skromny kamienny portal z datą 1752 na kluczu łuku. Nad nim jest herb fundatora przebudowy. W 1760 roku gimnazjum spłonęło razem z farą. Na czas odbudowy szkołę przeniesiono do domu sierot, który dziś już nie istnieje. W 1762 roku uczniowie wrócili do odbudowanego gmachu.
Od 1695 roku szkoła nazywała się liceum, w 1827 roku wróciła nazwa gimnazjum, a w 1891 roku szkołę przejęło państwo. Budynek przebudowywano w 1866 i 1882 roku, prace z tego drugiego roku upamiętnia tablica przy portalu, a potem jeszcze w latach 1886–1888. W 1892 roku na terenie dzisiejszego boiska postawiono halę sportową dla uczniów całego miasta.
Pod koniec XIX wieku gimnazjum przeniosło się do nowego gmachu przy dzisiejszej ulicy Mickiewicza. W starym budynku urządzono szkołę dla dziewcząt, która w 1924 roku dostała nazwę Liceum Żeńskie. W 1910 roku przebudowano klatkę schodową, a w 1914 roku urządzono nowe piętro w niższej części poddasza. Wtedy powstała duża facjata od frontu, czyli nadbudówka w dachu z oknami, która zastąpiła mniejszą, barokową. Tamta stała na osi portalu i wieńczył ją rząd ozdób w kształcie zwiniętych ślimaków. Fasadę zmieniono, zachowując jej skromne formy z drugiej połowy XVIII wieku.
Pierwotny budynek był krótszy. Północną część dobudowano zapewne przy przebudowach w XVIII wieku, ale dokładnej daty nie udało się ustalić.
Mury są z łamanego kamienia z cegłą, otynkowane. Ozdoby fasady są wykonane głównie w tynku: gzymsy, obramienia okien i pasy na narożnikach naśladujące kamienne bloki. W sieni zachowało się dawne sklepienie, a w dużej sali niższego parteru trzy przęsła półkolistego sklepienia, oddzielone wystającymi łukami. W jednym z pomieszczeń części północnej jest jeszcze jeden skromny kamienny portal z około 1751 roku, z owalną płyciną w kluczu i słabo czytelnym napisem.
Gimnazjum lubańskie kończyli między innymi Martin Behm, późniejszy pastor i kronikarz, oraz Karl Hanke, urodzony w Lubaniu w 1903 roku, który był sekretarzem Josepha Goebbelsa, a od 1941 roku gauleiterem, czyli partyjnym zwierzchnikiem nazistów na Dolnym Śląsku. Po 1945 roku w starym gmachu znów uczyła młodzież: najpierw liceum ogólnokształcące, potem Zespół Szkół Ekonomicznych.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Wieża dawnego kościoła Świętej Trójcy, oprac. Krzysztof Kurek, Adam Kwiecień, 1992
- Dawne gimnazjum w Lubaniu, oprac. Jerzy Skarbek, 1999
Bibliografia
- P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
- J. G. Gründer, Chronik der Stadt Lauban, Lauban 1846
- E. Landshoff, Katalog der Lehrer-Bibliothek des Königlichen Gymnasiums zu Lauban, Lauban 1911–1912
- Rund um Lauban, Bd. 1, 1929
- J. Eysymontt, Studium historyczno-urbanistyczne do planu zagospodarowania przestrzennego miasta Lubania, PKZ Wrocław 1956 (mps)
- J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987 (mps)
- Akta Państwowego Gimnazjum w Lubaniu 1772–1929, Akta Miasta Lubania (Archiwum Państwowe we Wrocławiu)
Źródła internetowe
- Wieża Trynitarska w Lubaniu (Wikipedia)
- Wieża Trynitarska, ulotka (Urząd Miasta Lubań)
- Rewitalizacja Wieży Trynitarskiej (lubanski.eu)
- Wykopali burmistrza Lubania (TVN24)
- Dawne gimnazjum, ulotka (Urząd Miasta Lubań)
- Dawne gimnazjum (polska-org.pl)
- Z Lubaniem w życiorysie (Muzeum Regionalne w Lubaniu)
- W. Bena, Lubań wczoraj i dziś
- Lubań w kręgu legend i tajemnic (luban.pl)
- Lubański klasztor sióstr magdalenek (eluban.pl)
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…