Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
10 sierpnia 1673 roku na dachu Domu Solnego usiadło dziesięć bocianów, w tym jeden czarny. Siedziały tam do następnego dnia. Budynek ma cztery kondygnacje i użytkowe poddasze pod stromym, dwuspadowym dachem, a stoi tuż przy murach obronnych.
Magazyn na czas wojny i zarazy
W 1537 roku rada miejska odkupiła od Ludwiga Flössela za 120 marek cały pas ziemi między dwoma pierścieniami murów, od Bramy Brackiej do Bramy Zgorzeleckiej. Postanowiła postawić tam miejski magazyn na wszelkie zapasy, które mogły być potrzebne na wypadek wojny albo zarazy. Budowę zakończono w 1539 roku.
Nazwa pochodzi od miejsca. Wcześniej był tu plac, na którym składowano przywożoną do miasta sól. Dom Solny nie był więc magazynem samej soli, tylko ogólnym spichlerzem miasta. Niedaleko stał osobny, mniejszy magazyn zbożowy.
Budynek wciśnięto w pas między murami obronnymi i oparto o mur wewnętrzny. Ściany Domu Solnego wzniesiono z tego samego materiału co umocnienia: z ciemnego, nieregularnego bazaltu, z niewielkim dodatkiem cegły. Dom Solny był też częścią obrony miasta. Jego małe okna mogły w razie potrzeby służyć jako strzelnice.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Pożary i nadbudowy
W 1554 roku w mieście wybuchł wielki pożar i magazyn częściowo spłonął. Ocalały trzy pomieszczenia z dobrze zachowanymi sklepieniami. W 1560 roku, na prośbę mieszczan, budynek powiększono, prawdopodobnie o kolejne piętra. Odtąd trzymano tu także nadwyżki zboża, które nie mieściły się w magazynie zbożowym.
W 1698 roku rada miejska kazała na nowo nakryć wnętrza sklepieniami i dobudować jeszcze jedno piętro. Z tych sklepień zostały do dziś potężne, ośmioboczne filary z cegły w północnej części parteru. Same sklepienia zastąpiono w XIX wieku drewnianymi stropami, możliwe, że po ich zniszczeniu. Dom Solny był dwukrotnie podwyższany. Ma plan prostokąta o bokach 33,8 na 18,4 metra.
14 lipca 1760 roku Lubań strawił wielki pożar. Dom Solny należał do nielicznych budynków, które przetrwały.
Więzienie, remiza i warsztat
W XIX wieku zmieniono funkcję części budynku i przebudowano go w niewielkim stopniu. W 1807 roku trzymano w nim uwięzionych żołnierzy, a potem przez jakiś czas część budynku służyła jako więzienie miejskie. Później miasto wydzierżawiło górne piętra kupcom, a w dolnych pomieszczeniach urządzono remizę straży pożarnej. Z XIX wieku pochodzą dwa ceglane obramienia drzwi i okna w zachodniej ścianie.
Po 1945 roku budynek przeszedł na własność państwa, a używało go miasto. Na dole, jak przed wojną, stacjonowała straż pożarna. Później mieścił się tu warsztat samochodowy i stacja transformatorowa. W 1990 roku, po przekazaniu mienia państwowego gminom, miasto sprzedało Dom Solny prywatnej spółce, a od niej kupiła go spółdzielnia „Społem”. W latach 2017–2018 przy wsparciu Ministerstwa Kultury zabezpieczano jego dach, a konserwator zabytków kazał przy tym ręcznie odnowić zabytkową dachówkę.
Jak wygląda Dom Solny
Budynek stoi na zachodnim skraju starego miasta, przy ulicy Podwale, kalenicą zwróconą w jej stronę. Od wschodu przylega do niego plac Strażacki. W północnej ścianie szczytowej, na samym dole, są dwie bliźniacze bramy zamknięte płaskim łukiem. Podobna, pojedyncza brama we wschodniej ścianie przebija grubość muru obronnego i rozszerza się ku wnętrzu.
Okna są małe, zamknięte płaskim łukiem i rozmieszczone w równych rzędach. Inaczej jest tylko w ścianie zachodniej: trzy okna są tam mniejsze od reszty, kwadratowe albo leżące, a jedno duże, w ceglanym obramieniu z XIX wieku. Jedyną ozdobą elewacji jest ceglany gzyms pod dachem.
Dach kryje karpiówka, płaska dachówka z zaokrąglonym końcem. Od wschodu ułożono ją podwójnie w tak zwaną koronkę, od zachodu w łuskę. Konstrukcja dachu jest drewniana, dwupiętrowa, ze skośnymi podporami w kształcie litery V i potężnymi belkami, które usztywniają całość we wszystkich kierunkach. Na wyższe piętra prowadzą drewniane schody, a na strych drabiniaste. Stropy na wszystkich piętrach są drewniane, oparte na rzędach drewnianych słupów.
Dom Solny ogląda się z zewnątrz. Przy ulicy Podwale ciągnie się obok niego odcinek dawnych murów.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dom Solny w Lubaniu, oprac. Ewa Sawińska, 2000
Bibliografia
- P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
- Rund um Lauban. Das Korn- und Salzhaus, Bd. 4, 1939
- Lauban. Heimat im Bild, 1961
- Heimatbuch des Kreises Lauban i. Schlesien, Seyboldsdorf–Vilsbiburg 1966
- W. Kononowicz, Lubań Śląski, Wrocław 1972
- J. Pilch, Zabytki architektury Dolnego Śląska, Wrocław 1978
- J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
- Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, t. 2: Pogórze Izerskie, red. M. Staffa, Wrocław 2003
- Zabytki sztuki w Polsce. Śląsk, Warszawa 2006
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…