Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Do Wieży Brackiej nie wchodziło się kiedyś z poziomu ulicy. Drzwi zrobiono od strony miasta dopiero na wysokości drugiego piętra, dzięki czemu wieża mogła bronić się sama, nawet gdy wróg wdarł się już do miasta. Postawiono ją w 1318 roku z bazaltu, tak samo jak resztę lubańskich murów. Ma 45 metrów i osiem pięter.
Wieża przy bramie i klasztorze
Lubań powstał przy brodzie na Kwisie, na szlaku ze Śląska do Czech, Łużyc i Miśni. Na początku otaczały go wały z ziemi i drewna. Kamienne mury zaczęto budować na początku XIV wieku. Część źródeł wiąże ich budowę, a także samą wieżę, z margrabią brandenburskim Waldemarem, który był wtedy panem Łużyc.
Wieża stała przy Bramie Brackiej, najważniejszym wjeździe do miasta od południa. Tuż obok mieli klasztor franciszkanie, nazywani braćmi. Od nich wzięły nazwę i brama, i wieża, która miała chronić także klasztor. Wieżę postawiono na planie koła. Do piątego piętra jej mury mają około trzech metrów grubości, wyżej dwa i pół. Pierwsze otwory strzelnicze zaczynały się dopiero nad poziomem chodnika na murze. Na piątym piętrze była wystająca na zewnątrz wnęka z ubikacją, a wyżej, w drugiej połowie XVII wieku, urządzono izbę dla strażników. Wszystkie stropy oprócz najwyższego były drewniane. Szczyt wieńczyły dwa ganki osłonięte blankami, czyli zębatym murkiem, za którym chowali się strzelcy, i spiczasty dach. Blanki niższego ganku miały około dwóch metrów, wyższe układały się schodkowo, od metra do trzech.
Wieża była jedyną częścią lubańskich umocnień, która mogła bronić się samodzielnie. Pełniła też funkcję punktu obserwacyjnego, a przez lata mieściła więzienie miejskie, skład broni i wartownię.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu
Husyci pod Bramą Bracką
Pierwszą poważną próbę mury przeszły w czasie wojen husyckich. W 1427 roku oddziały czeskie podeszły pod miasto i jeszcze tego samego dnia kilka razy szturmowały południowo-zachodni odcinek murów. Zdobyły jedną basztę i zrobiły wyłom, ale się wycofały. Następnego dnia mieszczanie urządzili wypad na obóz husytów pod Górą Kapliczną. Musieli uciekać, a ścigający ich husyci wdarli się za nimi do miasta i je splądrowali.
Cztery lata później, w 1431 roku, husyci wrócili. Tym razem mieszczanie nie próbowali bronić całego obwodu murów. Skupili się na południowo-wschodnim narożniku, gdzie stały Wieża Bracka i obwarowany klasztor franciszkanów. Husyci zajęli klasztor, a potem zmusili do poddania obrońców wieży. Jak do tego doszło, przekazy mówią różnie. Według jednych mieszczanie skapitulowali, gdy napastnicy podkopali wieżę w dwóch miejscach. Według miejskiej tradycji w wieży schroniła się grupa obrońców z Bernardem von Üchtritzem, a husyci wykopali pod nią podkop i wypełnili go materiałem palnym. Wieża zadziałała jak komin i obrońcy musieli się poddać.
Podwójny pierścień z bazaltu z Kamiennej Góry
Bazalt na mury wydobywano na zboczach Kamiennej Góry, wygasłego wulkanu na południowo-zachodnim skraju miasta. Wewnętrzny mur miał około 1400 metrów długości, osiem metrów wysokości i dwa i pół metra grubości przy ziemi. Biegł po nim zadaszony chodnik dla straży, osłonięty murkiem ze strzelnicami. Mury ułożono w owal. Wyznaczył go bieg rzeczki Siekierki, spadek terenu i dawne wały z czasów drewnianego grodu.
W wewnętrzny mur wbudowano około siedemnastu baszt, co 30 do 60 metrów, czyli mniej więcej na zasięg strzału. Większość była półokrągła, wysunięta przed mur i wyższa od niego. Cztery wyróżniały się wysokością: jedna stała między bramami Bracką i Mikołajską, trzy na odcinku południowo-zachodnim. Ile baszt było w średniowieczu dokładnie, trudno dziś powiedzieć. Tę liczbę odtworzono ze starych rycin.
Pod koniec XIV albo w pierwszej połowie XV wieku przed starym murem postawiono drugi, niższy: wysoki na trzy i pół metra i gruby na ponad metr. Pas ziemi między nimi miał 10 do 15 metrów szerokości. Przed zewnętrznym murem wykopano fosę szeroką na 15 metrów i głęboką na pięć. Wodę doprowadzano do niej z Siekierki przez śluzy, ale tylko na odcinku między bramami Nowogrodziecką, Zgorzelecką i Mikołajską. Południowa część miasta leżała za wysoko, więc tam fosa została sucha. Druga, sucha fosa biegła między murami.
Do miasta prowadziły cztery bramy, wszystkie ze zwodzonymi mostami: Bracka od południa, Mikołajska od wschodu, Nowogrodziecka od północy i Zgorzelecka od zachodu. Przy Bramie Brackiej, w pasie między murami, zbudowano długi, obmurowany przejazd zakończony półokrągłym przedbramiem ze strzelnicami. Podobne przedbramie dostała Brama Nowogrodziecka.
Na przełomie XV i XVI wieku w zewnętrzny mur wbudowano niskie, półokrągłe bastioniki pod broń palną, otwarte od strony miasta. Tylko jeden, między bramami Nowogrodziecką i Zgorzelecką, miał dwa piętra i kształt podkowy. Prawo miejskie zabraniało składać przy murach gnój i stawiać tam chlewy, kurniki czy stajnie. O obronę i naprawy dbały cechy rzemieślnicze, dlatego baszty nazywano zwykle od ich nazw. W połowie XVII wieku, gdy bano się Turków, większość bastionów zewnętrznego pierścienia przebudowano albo postawiono od nowa.
Między dwoma pasami murów, przy dawnej Bramie Zgorzeleckiej, miasto wzniosło w latach 1537–1539 swój magazyn na wypadek wojny i zarazy. To Dom Solny, zbudowany z tego samego bazaltu i oparty o wewnętrzny mur.
Szwedzi, Sasi i przekupiony oficer
W czasie wojny trzydziestoletniej mury były już przestarzałe, ale miasto jeszcze w nie inwestowało. W 1627 roku rada miejska kazała je odnowić. W 1632 roku saski pułkownik Albrecht von Kalckstein nakazał zerwać mosty przed bramami, zamurować bramy Bracką i Nowogrodziecką i napełnić fosę wodą.
Szwedzi dwukrotnie, w 1639 i 1641 roku, próbowali rozebrać umocnienia, żeby miasto nie mogło się już bronić. Za pierwszym razem lubanianie przekupili szwedzkiego oficera. Za drugim rozbiórkę przerwano, zanim zdążyła narobić dużych szkód. Wieża Bracka przetrwała obie próby.
Jak mury znikały
W XVIII wieku mury służyły już tylko do kontroli ludzi, zwierząt i towarów wjeżdżających do miasta. Między murami zakładano ogródki i strzelnice, a w basztach magazyny. W XIX wieku rosnące miasto potrzebowało ulic, a wąskie bramy i grube mury przeszkadzały. W 1832 roku rozebrano Bramę Mikołajską, cztery lata później przedbramie Bramy Brackiej, a pod koniec lat 50. XIX wieku umocnienia Bramy Nowogrodzieckiej. Potem przyszła kolej na kolejne odcinki murów, baszty i bastiony, a fosę zasypano.
Z całego pierścienia zostały znaczne fragmenty murów od strony północno-zachodniej i zachodniej, najlepiej widoczne przy ulicy Podwale , od Domu Solnego w stronę ulicy Wrocławskiej. Stoją przy nich trzy baszty, z czego dwie są wyraźnie obniżone.
Wieża Bracka dziś
Wieża jest jedyną bramną budowlą obronną, która w Lubaniu przetrwała. Po remoncie w latach 2016–2017 udostępnia ją zwiedzającym Muzeum Regionalne. W górnej części odtworzono XVII-wieczną izbę strażnika z postacią stróża, który według muzealnej opowieści nazywa się Venzlav, a w mieście mówią na niego Wacek. W wieży pokazywano też kolekcję agatów z zachodniej części Dolnego Śląska. Obok wieży biegnie stumetrowy podziemny korytarz z czasów II wojny światowej, dawny schron przeciwlotniczy z wystawą wojenną, który zwiedza się po wcześniejszym umówieniu.
Ze szczytu wieży widać panoramę miasta i okoliczne góry.
Źródła
Źródła internetowe
- Miejskie mury obronne Lubania (zamkiobronne.pl)
- Lubań, miejskie mury obronne (Medieval Heritage)
- Wieża Bracka (luban.pl)
- Wieża Bracka, ulotka (Urząd Miasta Lubań)
- Mury obronne, ulotka (Urząd Miasta Lubań)
- Lubisz Lubań, przewodnik (Urząd Miasta Lubań)
- Lubań w kręgu legend i tajemnic (luban.pl)
- W. Bena, Lubań wczoraj i dziś
- Wieża Bracka (Świeradów-Zdrój, serwis turystyczny)
- Wieża Bracka w Lubaniu (Wikipedia)
Komentarze
Wczytywanie komentarzy…