Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

Wysoka, okrągła wieża z ciemnego kamienia z blankowanym zwieńczeniem i spiczastym dachem, obok skrzyżowanie ulic i jasna kamienica.
Fot. SchiDD, CC BY-SA 4.0

Do Wieży Brackiej nie wchodziło się kiedyś z poziomu ulicy. Drzwi zrobiono od strony miasta dopiero na wysokości drugiego piętra, dzięki czemu wieża mogła bronić się sama, nawet gdy wróg wdarł się już do miasta. Postawiono ją w 1318 roku z bazaltu, tak samo jak resztę lubańskich murów. Ma 45 metrów i osiem pięter.

Wieża przy bramie i klasztorze

Lubań powstał przy brodzie na Kwisie, na szlaku ze Śląska do Czech, Łużyc i Miśni. Na początku otaczały go wały z ziemi i drewna. Kamienne mury zaczęto budować na początku XIV wieku. Część źródeł wiąże ich budowę, a także samą wieżę, z margrabią brandenburskim Waldemarem, który był wtedy panem Łużyc.

Wieża stała przy Bramie Brackiej, najważniejszym wjeździe do miasta od południa. Tuż obok mieli klasztor franciszkanie, nazywani braćmi. Od nich wzięły nazwę i brama, i wieża, która miała chronić także klasztor. Wieżę postawiono na planie koła. Do piątego piętra jej mury mają około trzech metrów grubości, wyżej dwa i pół. Pierwsze otwory strzelnicze zaczynały się dopiero nad poziomem chodnika na murze. Na piątym piętrze była wystająca na zewnątrz wnęka z ubikacją, a wyżej, w drugiej połowie XVII wieku, urządzono izbę dla strażników. Wszystkie stropy oprócz najwyższego były drewniane. Szczyt wieńczyły dwa ganki osłonięte blankami, czyli zębatym murkiem, za którym chowali się strzelcy, i spiczasty dach. Blanki niższego ganku miały około dwóch metrów, wyższe układały się schodkowo, od metra do trzech.

Wieża była jedyną częścią lubańskich umocnień, która mogła bronić się samodzielnie. Pełniła też funkcję punktu obserwacyjnego, a przez lata mieściła więzienie miejskie, skład broni i wartownię.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Husyci pod Bramą Bracką

Pierwszą poważną próbę mury przeszły w czasie wojen husyckich. W 1427 roku oddziały czeskie podeszły pod miasto i jeszcze tego samego dnia kilka razy szturmowały południowo-zachodni odcinek murów. Zdobyły jedną basztę i zrobiły wyłom, ale się wycofały. Następnego dnia mieszczanie urządzili wypad na obóz husytów pod Górą Kapliczną. Musieli uciekać, a ścigający ich husyci wdarli się za nimi do miasta i je splądrowali.

Cztery lata później, w 1431 roku, husyci wrócili. Tym razem mieszczanie nie próbowali bronić całego obwodu murów. Skupili się na południowo-wschodnim narożniku, gdzie stały Wieża Bracka i obwarowany klasztor franciszkanów. Husyci zajęli klasztor, a potem zmusili do poddania obrońców wieży. Jak do tego doszło, przekazy mówią różnie. Według jednych mieszczanie skapitulowali, gdy napastnicy podkopali wieżę w dwóch miejscach. Według miejskiej tradycji w wieży schroniła się grupa obrońców z Bernardem von Üchtritzem, a husyci wykopali pod nią podkop i wypełnili go materiałem palnym. Wieża zadziałała jak komin i obrońcy musieli się poddać.

Podwójny pierścień z bazaltu z Kamiennej Góry

Bazalt na mury wydobywano na zboczach Kamiennej Góry, wygasłego wulkanu na południowo-zachodnim skraju miasta. Wewnętrzny mur miał około 1400 metrów długości, osiem metrów wysokości i dwa i pół metra grubości przy ziemi. Biegł po nim zadaszony chodnik dla straży, osłonięty murkiem ze strzelnicami. Mury ułożono w owal. Wyznaczył go bieg rzeczki Siekierki, spadek terenu i dawne wały z czasów drewnianego grodu.

W wewnętrzny mur wbudowano około siedemnastu baszt, co 30 do 60 metrów, czyli mniej więcej na zasięg strzału. Większość była półokrągła, wysunięta przed mur i wyższa od niego. Cztery wyróżniały się wysokością: jedna stała między bramami Bracką i Mikołajską, trzy na odcinku południowo-zachodnim. Ile baszt było w średniowieczu dokładnie, trudno dziś powiedzieć. Tę liczbę odtworzono ze starych rycin.

Pod koniec XIV albo w pierwszej połowie XV wieku przed starym murem postawiono drugi, niższy: wysoki na trzy i pół metra i gruby na ponad metr. Pas ziemi między nimi miał 10 do 15 metrów szerokości. Przed zewnętrznym murem wykopano fosę szeroką na 15 metrów i głęboką na pięć. Wodę doprowadzano do niej z Siekierki przez śluzy, ale tylko na odcinku między bramami Nowogrodziecką, Zgorzelecką i Mikołajską. Południowa część miasta leżała za wysoko, więc tam fosa została sucha. Druga, sucha fosa biegła między murami.

Do miasta prowadziły cztery bramy, wszystkie ze zwodzonymi mostami: Bracka od południa, Mikołajska od wschodu, Nowogrodziecka od północy i Zgorzelecka od zachodu. Przy Bramie Brackiej, w pasie między murami, zbudowano długi, obmurowany przejazd zakończony półokrągłym przedbramiem ze strzelnicami. Podobne przedbramie dostała Brama Nowogrodziecka.

Na przełomie XV i XVI wieku w zewnętrzny mur wbudowano niskie, półokrągłe bastioniki pod broń palną, otwarte od strony miasta. Tylko jeden, między bramami Nowogrodziecką i Zgorzelecką, miał dwa piętra i kształt podkowy. Prawo miejskie zabraniało składać przy murach gnój i stawiać tam chlewy, kurniki czy stajnie. O obronę i naprawy dbały cechy rzemieślnicze, dlatego baszty nazywano zwykle od ich nazw. W połowie XVII wieku, gdy bano się Turków, większość bastionów zewnętrznego pierścienia przebudowano albo postawiono od nowa.

Między dwoma pasami murów, przy dawnej Bramie Zgorzeleckiej, miasto wzniosło w latach 1537–1539 swój magazyn na wypadek wojny i zarazy. To Dom Solny, zbudowany z tego samego bazaltu i oparty o wewnętrzny mur.

Szwedzi, Sasi i przekupiony oficer

W czasie wojny trzydziestoletniej mury były już przestarzałe, ale miasto jeszcze w nie inwestowało. W 1627 roku rada miejska kazała je odnowić. W 1632 roku saski pułkownik Albrecht von Kalckstein nakazał zerwać mosty przed bramami, zamurować bramy Bracką i Nowogrodziecką i napełnić fosę wodą.

Szwedzi dwukrotnie, w 1639 i 1641 roku, próbowali rozebrać umocnienia, żeby miasto nie mogło się już bronić. Za pierwszym razem lubanianie przekupili szwedzkiego oficera. Za drugim rozbiórkę przerwano, zanim zdążyła narobić dużych szkód. Wieża Bracka przetrwała obie próby.

Jak mury znikały

W XVIII wieku mury służyły już tylko do kontroli ludzi, zwierząt i towarów wjeżdżających do miasta. Między murami zakładano ogródki i strzelnice, a w basztach magazyny. W XIX wieku rosnące miasto potrzebowało ulic, a wąskie bramy i grube mury przeszkadzały. W 1832 roku rozebrano Bramę Mikołajską, cztery lata później przedbramie Bramy Brackiej, a pod koniec lat 50. XIX wieku umocnienia Bramy Nowogrodzieckiej. Potem przyszła kolej na kolejne odcinki murów, baszty i bastiony, a fosę zasypano.

Z całego pierścienia zostały znaczne fragmenty murów od strony północno-zachodniej i zachodniej, najlepiej widoczne przy ulicy Podwale , od Domu Solnego w stronę ulicy Wrocławskiej. Stoją przy nich trzy baszty, z czego dwie są wyraźnie obniżone.

Wysoki mur z ciemnego, nieregularnego kamienia, na jego końcu półokrągła baszta, przed murem trawnik i ścieżka.
Wysoki mur z ciemnego, nieregularnego kamienia, na jego końcu półokrągła baszta, przed murem trawnik i ścieżka. Fot. Kokomoloko3324, CC BY-SA 4.0

Wieża Bracka dziś

Wieża jest jedyną bramną budowlą obronną, która w Lubaniu przetrwała. Po remoncie w latach 2016–2017 udostępnia ją zwiedzającym Muzeum Regionalne. W górnej części odtworzono XVII-wieczną izbę strażnika z postacią stróża, który według muzealnej opowieści nazywa się Venzlav, a w mieście mówią na niego Wacek. W wieży pokazywano też kolekcję agatów z zachodniej części Dolnego Śląska. Obok wieży biegnie stumetrowy podziemny korytarz z czasów II wojny światowej, dawny schron przeciwlotniczy z wystawą wojenną, który zwiedza się po wcześniejszym umówieniu.

Ze szczytu wieży widać panoramę miasta i okoliczne góry.

Udostępnij Facebook
Źródła

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗