Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

Ceglany neogotycki kościół z wysoką, ostro zakończoną wieżą i zielonym dachem, przed nim jasny, kilkukondygnacyjny budynek i trawnik z drzewami.
Fot. PaulT (Gunther Tschuch), CC BY-SA 4.0

27 lutego 1945 roku, w czasie walk o Lubań, runęła górna część wieży kościoła Trójcy Świętej . Spadając, przebiła dach i sklepienie i zatrzymała się dopiero na organach. Najcięższe walki o miasto toczyły się wtedy tuż obok kościoła, a pociski poszarpały też jego mury. Świątynia przetrwała, ale odbudowa zaczęła się dopiero dwanaście lat później.

Magdalenki i spór z magistratem

Kościół stanął przy klasztorze magdalenek. Siostry osiadły w Lubaniu w 1320 roku, a ich klasztor stał przy dawnej farze Świętej Trójcy, z której została dziś Wieża Trynitarska.

Od 1849 roku klasztor magdalenek pertraktował z magistratem o budowę kościoła katolickiego. Rozmowy były burzliwe i skończyły się po myśli sióstr dopiero pod koniec 1856 roku.

Projekt zlecono Alexisowi Langerowi, architektowi biskupa wrocławskiego Heinricha Förstera. Langer nie miał dyplomu architekta, był technikiem budowlanym, ale zaprojektował około dwudziestu kościołów. Jego projekt dla Lubania odrzucono jednak jako zbyt drogi. Przeróbkę zlecono lubańskiemu mistrzowi murarskiemu Albertowi Augustinowi. Augustin dodał przęsła w nawie, wprowadził dodatkowe filary i zmienił rodzaj sklepień. Kierował też budową i wprowadzał po drodze własne rozwiązania, dlatego gotowy kościół nie odpowiadał w pełni pierwotnym planom. Dlatego za autora kościoła uważa się czasem Langera, a czasem Augustina. Kilka lat wcześniej, w 1854 roku, Augustin założył w Lubaniu cegielnię, która później słynęła w całej Europie.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Budowa za pieniądze klasztoru

Kamień węgielny wmurowano w grudniu 1857 roku. Budowa trwała cztery lata. Inicjatorem był proboszcz Adalbert Anter, kapelan klasztoru. Większość kosztów pokrył klasztor magdalenek, który dostarczył też materiały: kamień ze swojego majątku w Radogoszczy, drewno z lasów w Godzieszowie i cegłę z własnej cegielni w Nawojowie Łużyckim. Resztę dołożyła lubańska wspólnota katolicka. Kościół konsekrowano 26 maja 1861 roku.

Wyposażenie zamówiono w Monachium. Według projektu architekta Markgraffa wykonała je tamtejsza szkoła sztuk pięknych, wszystko w tym samym, neogotyckim stylu. W ołtarzu głównym wisi duży obraz Trójcy Świętej, który namalował Eduard von Engerth. Do tego samego kompletu należą ołtarz w lewej nawie, ambona i stacje drogi krzyżowej.

Obraz w ołtarzu głównym w złoconej, ostrołukowej ramie: Bóg Ojciec, Chrystus i gołębica w obłokach, poniżej postacie świętych.
Obraz w ołtarzu głównym w złoconej, ostrołukowej ramie: Bóg Ojciec, Chrystus i gołębica w obłokach, poniżej postacie świętych. Fot. Robert Niedźwiedzki, CC BY-SA 4.0

Pierwotnie kościół miał dwa ołtarze boczne z obrazami Wilhelma Hauschilda. Obraz Niepokalanego Poczęcia na złotym tle zaginął. Drugi, święty Józef z Dzieciątkiem, oddano do konserwacji.

Kamień, cegła i gwiaździste sklepienia

Kościół ma 57 metrów długości, 28 metrów szerokości i 16 metrów wysokości korpusu. Fasadą zwraca się w stronę ulicy Wrocławskiej. Od zachodu wznosi się strzelista wieża, którą otaczają dwie mniejsze wieżyczki ustawione na narożnych przyporach, czyli murach podpierających ściany z zewnątrz. Całość zdobi mnóstwo smukłych, ostro zakończonych wieżyczek nad przyporami. Wieża miała pierwotnie 70 metrów.

Ściany zbudowano z nieregularnych kamieni ułożonych jak mozaika i z cegły. Wszystkie ozdoby są ceglane: gzymsy, przypory, obramienia okien i drzwi, ozdobne podziały okien z kształtek, sterczyny, fryzy i balustradki. Kamienne są tylko daszki przypór, kamienne kwiatony na szczytach oraz obramienie i ozdobna przegroda głównego wejścia. Od zewnątrz ścian nie otynkowano.

W środku kościół ma trzy nawy jednakowej wysokości. Nawę główną i prezbiterium nakrywa sklepienie, w którym żebra układają się w gwiazdy i spływają na grube filary złożone z kilku połączonych kolumn. Nawy boczne mają prostsze sklepienia z krzyżujących się żeber. Ozdoby wewnątrz są z cegły i ze stiuku: wsporniki z drobnymi motywami roślinnymi i główkami aniołków.

Wysokie, jasne wnętrze kościoła ze sklepieniem z siecią żeber w kształcie gwiazd, wąskie filary, w głębi strzelisty ołtarz główny i ostrołukowe okna.
Wysokie, jasne wnętrze kościoła ze sklepieniem z siecią żeber w kształcie gwiazd, wąskie filary, w głębi strzelisty ołtarz główny i ostrołukowe okna. Fot. Robert Niedźwiedzki, CC BY-SA 4.0

Organy zbudowała w 1908 roku firma Gebrüder Späth. W 1945 roku zniszczyła je spadająca wieża. Po wojnie odbudowano je z części pochodzących z okolicznych kościołów. Pracami kierował między innymi Stanisław Stojek z Wrocławia, a w latach 90. XX wieku Adam Wolański z Lubania wyremontował część instrumentu i klawiaturę nożną.

Odbudowa po 1945 roku

Klasztor magdalenek, z którym kościół był połączony, został w 1945 roku ciężko zniszczony. Jego ruiny rozebrano w latach 60. Kościół postanowiono odbudować w sierpniu 1957 roku. Zadania podjął się ksiądz Jan Winiarski, proboszcz parafii Trójcy Świętej w latach 1957–1986, pochodzący z Nowosiółek pod Złoczowem. Majstrem został doświadczony budowlaniec Jan Szatanik.

W 1959 roku odbudowano wieżę: wzmocniono mury, założono kotwy, uzupełniono ubytki w murze i detalach, odtworzono hełm i sterczyny. Nowa wieża jest niższa od pierwotnej o około 6,7 metra. W pierwszej połowie lat 60. wyremontowano dach i przebudowano zakrystię. W 1962 roku do południowej ściany kościoła dobudowano plebanię, która zasłania większą część tej elewacji. Wcześniej w tym miejscu kościół łączył się z budynkami klasztoru.

Magdalenki zostały w Lubaniu. W 2021 roku zgromadzenie obchodziło tu 700 lat obecności w mieście, a w Lubaniu ma swój dom generalny.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Schlesisches Kirchenblatt, 1859, 1865, 1868
  • P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
  • P. Berkel, Historia miasta Lubań, Warszawa 1992
  • H. Buschbeck, Bilder aus der Kirchengeschichte Laubans, Lauban 1906
  • F. Bertram, Lauban in Schlesien, Berlin 1924
  • Das Heimatbuch des Kreises Lauban, Marklissa 1928
  • Rund um Lauban, Lauban 1935–1939
  • Heimatbuch des Kreises Lauban i. Schlesien, Seyboldsdorf–Vilsbiburg 1966
  • J. Ilkosz, Studium historyczno-urbanistyczne Lubania Śląskiego, PKZ Wrocław 1987
  • A. Zabłocka-Kos, Sztuka. Wiara. Uczucie. Alexis Langer – śląski architekt neogotyku, Warszawa 1996

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

    Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗