Kamienna Góra w Lubaniu: wulkan, park i Zameczek

Kamienna Góra w Lubaniu: park na wygasłym wulkanie z bazaltowymi słupami w dawnym kamieniołomie, bombami wulkanicznymi i Zameczkiem z 1908 roku na szczycie.

Ściana dawnego kamieniołomu z pionowych, ciemnych słupów bazaltu, częściowo porośnięta krzewami i drzewami, przed nią zielona polana.
Fot. Gestumblindi, CC BY-SA 4.0

Na Kamiennej Górze ściany dawnego kamieniołomu tworzą pionowe słupy bazaltu wysokie na 10 do 15 metrów. Powstały, gdy stygła lawa wygasłego wulkanu. Z tego samego bazaltu, wydobywanego na zboczach góry, zbudowano w średniowieczu mury obronne Lubania i Wieżę Bracką.

Wulkan na skraju miasta

Kamienna Góra wznosi się w południowo-zachodniej części Lubania. To pozostałość wulkanów z epoki zwanej trzeciorzędem. Jej szczyt tworzy kopuła z bazaltu o grubości około 30 metrów. Skała jest odmianą bazaltu nazywaną nefelinitem.

Na zboczach działał kamieniołom bazaltu. Po nim zostały dwie odsłonięte ściany, południowo-wschodnia i południowo-zachodnia, każda długa na około 100 metrów. Dobrze widać w nich, jak lawa pękała przy stygnięciu na wysokie słupy. Dawny kamieniołom jest dziś pomnikiem przyrody nieożywionej. W wyrobisku jest też zagłębienie nazywane kociołkiem, a w zboczach wyloty dawnych sztolni.

Przy wejściu od ulicy Dąbrowskiego odsłonięto warstwy skał wulkanicznych. Wśród słabo zbitego popiołu wulkanicznego tkwią tam kuliste i owalne bomby wulkaniczne, czyli bryły lawy wyrzucone w powietrze, które zastygły, zanim spadły na ziemię.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Wieża Bracka, ratusz Lindnera i wygasły wulkan w Lubaniu

Park krajobrazowy na zboczach

Park na Kamiennej Górze ma około 14 hektarów. Zaczął powstawać w XIX wieku, w 1828 roku założono tu aleję lipową. Urządzono go w stylu krajobrazowym, czyli tak, by przypominał naturalny las, z wykorzystaniem drzew, które już tu rosły. Biegną przez niego aleje, a na wzgórzu rosną grupy wysokich drzew. Wiele z nich to pomniki przyrody, między innymi jesion „Herman” i klon jawor „Franciszek”.

Przez park prowadzą dwie ścieżki edukacyjne dla pieszych i rowerzystów: „Szlakiem Wygasłych Wulkanów” i „Szlakiem Pomników Przyrody Ożywionej”. Na ich trasie stoją punkty obserwacyjne z tablicami.

W zagłębieniu terenu, około 25 metrów od Zameczka, urządzono amfiteatr.

Amfiteatr w zagłębieniu terenu: półkoliste rzędy ławek schodzące ku scenie przykrytej białym, ukośnym zadaszeniem, zimą, wokół bezlistne drzewa.
Amfiteatr w zagłębieniu terenu: półkoliste rzędy ławek schodzące ku scenie przykrytej białym, ukośnym zadaszeniem, zimą, wokół bezlistne drzewa. Fot. Przemysław Woźnica (nickt.pl), CC BY-SA 3.0

Pod wzgórzem biegnie schron z czasów II wojny światowej, z około tysiącem metrów chodników. Ponownie odkryto go w 2011 roku.

Gospoda piekarza Kirchhofa

Na szczycie stoi Zameczek , dawny dom dla wypoczywających mieszkańców Lubania. Pierwszy taki budynek postawiono tu z fundacji miejscowego piekarza i radnego Benjamina Gottlieba Kirchhofa. Projekt z 1823 roku zatwierdzono 14 maja 1824 roku. Była to gospoda dla spacerowiczów, nazywana też domem towarzyskim.

Na litografii Kaderscha z drugiej ćwierci XIX wieku widać prostokątny, dwupiętrowy budynek z tarasowym podjazdem od frontu i łamanym dachem, który ma dwa spadki z każdej strony. Już w połowie XIX wieku dom okazał się za mały dla rosnącego miasta. Projekty nowego powstały w 1863 i 1874 roku, ale zbudowano dopiero ten z 1908 roku, który przygotował architekt Abel.

Zameczek z 1908 roku

Abel połączył w jednym budynku elementy wielu stylów i regionów. W drewnianych drzwiach i oknach są motywy romańskie, ośmioboczne wieże mają ostrołukowe okna, obramienia okien nawiązują do śląskiego renesansu, a dachy są łamane. Werandy, balkon i przybudówka nawiązują do budownictwa tyrolskiego. Mury zbudowano z kamienia i cegły, a górne partie w konstrukcji z drewnianych belek, wypełnionej cegłą i otynkowanej. W dolnej części tarasów zostawiono nieotynkowany kamień łamany i cegłę. Obramienia okien wykonano ze sztucznego kamienia, który naśladuje piaskowiec, a schody i płyty na balustradach tarasów z granitu. W przedsionku dużej sali stoją dwie żeliwne kolumny.

Przed fasadą jest wyprofilowany podjazd. Na tarasy prowadzą schody, a z tarasu południowo-wschodniego schodzi się do amfiteatru.

Wysoki budynek z jasnym tynkiem i ceglanymi detalami, z mansardowym dachem i wieżą, widziany zimą spomiędzy drzew na zboczu.
Wysoki budynek z jasnym tynkiem i ceglanymi detalami, z mansardowym dachem i wieżą, widziany zimą spomiędzy drzew na zboczu. Fot. Przemysław Woźnica (nickt.pl), CC BY-SA 3.0

Dom służył mieszkańcom do 1945 roku. Po wojnie zaczął niszczeć. Na początku lat 80. prawie całkowicie zawaliła się wyższa z wież, a jedna z werand uległa zupełnemu zniszczeniu. W połowie lat 80. zaczął się remont, który zakończono w 1992 roku. Wymieniono wtedy większość drewnianych stropów, zrobiono nowe schody głównej klatki i mieszkania na poddaszu. Odbudowano też wieżę widokową, ale bez dawnej galerii i wysokiego, spiczastego dachu, więc jest niższa niż pierwotnie. Od 1992 roku w Zameczku działa szkoła muzyczna.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • P. Berkel, Geschichte der Stadt Lauban, Lauban 1896
  • Rund um Lauban, Bd. I: Steinberghaus

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Lubań: inne miejsca

    Cały przewodnik po Lubaniu

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom pod Okrętem w Lubaniu i kupcy sukna

    Dom pod Okrętem w Lubaniu: barokowy dom kupców sukna przy murach miejskich, z płaskorzeźbą żaglowca nad drzwiami, przedwojenne muzeum i legenda o głowie kobyły.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dom Solny w Lubaniu, miejski spichlerz między murami

    Dom Solny w Lubaniu: bazaltowy magazyn z lat 1537–1539, zbudowany między dwoma pasami murów na zapasy na wypadek wojny i zarazy, później więzienie i remiza.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Dworzec i parowozownia wachlarzowa w Lubaniu

    Dworzec Lubań Śląski z cegły Augustina i parowozownia wachlarzowa na 21 torów: zabytki Śląskiej Kolei Górskiej, która dotarła do Lubania w 1865 roku.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Marii Panny w Lubaniu, gotycka kaplica za murami

    Kościół Marii Panny w Lubaniu: gotycka świątynia u stóp Kamiennej Góry, dawna kaplica cmentarna i morowa, od XVII wieku ewangelicka, z kamiennymi głowami pod sklepieniem.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy w Lubaniu

    Kościół Narodzenia NMP w Uniegoszczy, dziś dzielnicy Lubania: gotycka świątynia nad Kwisą z kaplicą grobową Eberhardów i barokową amboną, obok dawny zajazd.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu, neogotyk Langera

    Kościół Trójcy Świętej w Lubaniu: neogotycka świątynia magdalenek z lat 1857–1861 według projektu Alexisa Langera, przerobionego przez Alberta Augustina.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Ratusz w Lubaniu i Wieża Kramarska na rynku

    Ratusz w Lubaniu: renesansowy gmach z lat 1539–1544 z kamiennymi portalami Hansa Lindnera, Muzeum Regionalne w środku i Wieża Kramarska po starszym ratuszu.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Bracka i bazaltowe mury obronne Lubania

    Wieża Bracka w Lubaniu: 45 metrów bazaltu z 1318 roku, oblężenia husytów i szwedzkie próby rozbiórki, a obok niej odcinki podwójnych murów obronnych przy ulicy Podwale.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wieża Trynitarska i dawne gimnazjum na placu Lompy

    Wieża Trynitarska w Lubaniu to wszystko, co zostało po farze spalonej w 1760 roku. Obok stoi gmach gimnazjum łacińskiego ufundowanego przez kanclerza Adriana Albinusa.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Wille w Lubaniu na zboczu Kamiennej Góry

    Dwie XIX-wieczne wille w Lubaniu u stóp Kamiennej Góry: przy alei Kombatantów 2, z wieżą i kolorowymi kafelkami w korytarzach, i przy Górnej 1, z kolumnową loggią.

    Lubań · 11 listopada 2026

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu

    Zakłady ceramiczne Alberta Augustina w Lubaniu: cegielnia z 1854 roku przy ulicy Izerskiej, której cegła i terakota trafiały do Berlina, Europy i Ameryki Południowej.

    Otwórz pełną mapę ↗