Ratusz w Kamiennej Górze i fryz o obronie przed husytami

Ratusz w Kamiennej Górze: gmach z lat 1904–1905 z kamiennym fryzem o obronie miasta w 1426 roku, płaskorzeźbami tkaczy i piwowarów oraz witrażami fundowanymi przez fabrykantów.

Okazały jasny gmach z wysoką wieżą zwieńczoną zielonym hełmem, ozdobnymi szczytami i wykuszami, przed nim flagi i klomby.
Fot. Piotrus, CC BY-SA 3.0

Na południowej ścianie ratusza, między drugim a trzecim piętrem, biegnie kamienny fryz. Przedstawia obronę Kamiennej Góry przed husytami. 21 lipca 1426 roku husyci zaatakowali miasto i podpalili je, ale nie zdołali go zająć. Prawie pięćset lat później mieszczanie kazali tę historię wykuć w piaskowcu na swoim nowym ratuszu.

Kamienna płaskorzeźba z tłumem walczących: postacie w hełmach z włóczniami i chorągwiami, w tle zabudowania.
Kamienna płaskorzeźba z tłumem walczących: postacie w hełmach z włóczniami i chorągwiami, w tle zabudowania. Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

Stary ratusz na środku rynku

Pierwszy ratusz stał na środku rynku i zbudowano go w 1564 roku. Spłonął w 1638 roku w pożarze, który objął prawie całe miasto. Po wojnie trzydziestoletniej cesarska komisja opisała zniszczenia i miasto dostało w 1651 roku nowy statut. Nowa rada postanowiła odbudować siedzibę. Ratusz stanął ponownie w 1660 roku, z nowym hełmem na wieży.

W latach 1692–1694 budynek rozbudowano. Miał trzy sklepione izby: jedną dla straży miejskiej, dwie na areszt. Był w nim też szynk miejskiego browaru. Obok stał drugi budynek z wagą miejską i kramami piekarzy oraz szewców. W 1831 roku wieża ratusza runęła, a w 1873 roku rozebrano resztę zabudowań.

Tymczasowy ratusz przy ulicy Miarki

5 lutego 1874 roku rada miejska kupiła od kupca Conrada kamienicę przy dzisiejszej ulicy Miarki 25 . Miała być tymczasową siedzibą władz, a służyła im do 1905 roku. Przypomina o tym tablica na fasadzie.

To kamienica z drugiej połowy XVIII wieku, postawiona prawdopodobnie na murach starszego budynku. Na dawnej rycinie stoi w tym miejscu dom z podcieniem i szczytem od ulicy. Budynek ma barokową bryłę i parter z podcieniami, a fasadę z klasycystycznym wystrojem. Pod koniec XIX wieku częściowo go przebudowano. Ulica Miarki to jedna z najstarszych ulic miasta: wychodziła z niej Brama Górna. Po przeprowadzce magistratu kamienica znów stała się domem mieszkalnym.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jak kupcy płótna zbudowali Kamienną Górę

Nowy ratusz z lat 1904–1905

10 lipca 1902 roku miasto kupiło od mistrza stolarskiego Kriegla działkę pod nowy gmach i zapłaciło 40 tysięcy marek. Stała tam kiedyś Brama Górna, rozebrana w 1837 roku. Ostateczną decyzję o budowie podjęto 29 stycznia 1903 roku. Projekt przygotowało znane wrocławskie biuro Alfreda Boettchera i Richarda Gaze. W 1904 roku zatwierdzono projekt i w obecności burmistrza Burckhardta wmurowano kamień węgielny. Budową kierował mistrz budowlany Fisch, a mistrzem murarskim i ciesielskim był Weiner. W 1905 roku gmach ukończono i poświęcono.

Wystrój częściowo opłacili zamożni mieszczanie. Witraże w sali rady miejskiej sfinansował radca handlowy Methner, przewodniczący rady, a kominek w tej sali fabrykant Preauer. Fryz z obroną przed husytami ufundował Hermann Rinkel, a wykonał go Richard Schipke. Malowidła w środku zrobił mistrz malarski Heintze, witraże wrocławska firma Seiler i Ehrbeck.

Fryz, herby i płaskorzeźby rzemiosł

Gmach stoi przy placu Grunwaldzkim, w zachodniej części centrum, niedaleko rynku, w miejscu dawnej Bramy Górnej. Zbudowano go na planie litery L, w stylu nawiązującym do niemieckiego renesansu. Ma dwie i trzy kondygnacje, a na styku obu skrzydeł wieżę: u dołu kwadratową, wyżej ośmioboczną, z galeryjką i hełmem z dwoma prześwitami. Dachy są dwuspadowe, z lukarnami różnych kształtów. Narożniki i cokół obłożono ciosami z piaskowca o chropowatej powierzchni, a najbogatsze rzeźby skupiono na wykuszach i szczytach.

Obok fryzu z husytami wykuto herby Wrocławia, Legnicy, Chełmska Śląskiego i Lubawki. Na wykuszu są płaskorzeźby czterech zajęć, z których żyło miasto: piwowarstwa, przędzalnictwa, tkactwa i szewstwa. Obok nich umieszczono godła cechów, które budowały ratusz.

Płaskorzeźba na jasnym kamieniu: tkacz przy krośnie i obok druga postać przy pracy.
Płaskorzeźba na jasnym kamieniu: tkacz przy krośnie i obok druga postać przy pracy. Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0
Wejście główne prowadzi przez portal z piaskowca, wsparty na płaskich kolumnach przy ścianie i zwieńczony szczytem z zawijasami. Zegar na wieży wykonała fabryka Alberta Eppnera ze Srebrnej Góry.

Wnętrza

Za portalem jest hol i otwarta do niego monumentalna klatka schodowa z kamienną balustradą. Stoją na niej popiersia książąt Bolka I i Bolka II, a światło wpada przez witrażowe okno.

Wyrzeźbiona w kamieniu głowa mężczyzny z bujnymi włosami, umieszczona na tarczy.
Wyrzeźbiona w kamieniu głowa mężczyzny z bujnymi włosami, umieszczona na tarczy. Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

Ściany pokrywają kolorowe malowidła z napisami, częściowo odnowione. Zachowały się dawne wnętrza gabinetu burmistrza i sali rady miejskiej. Budynek przeszedł remont w latach 2012–2013, połączony z przystosowaniem dla osób niepełnosprawnych.

Gmach do dziś służy jako ratusz. Ratusz przy placu Grunwaldzkim można obejrzeć w środku w godzinach pracy Urzędu Miasta.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, t. 8: Kotlina Kamiennogórska, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Zawory, red. M. Staffa, Wrocław 1997

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Kamienna Góra: inne miejsca

    Cały przewodnik po Kamiennej Górze

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom Loży w Kamiennej Górze, sala na 98 miejsc przy stole

    Dom Loży w Kamiennej Górze: klasycystyczna siedziba stowarzyszenia mieszczan z 1805 roku, projekt ucznia Langhansa, po latach ruiny ratowana przez gminę.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dworzec w Kamiennej Górze, którym przyjechał cesarz

    Dworzec w Kamiennej Górze: neogotycki budynek z 1869 roku z wieżyczkami, stacja na odgałęzieniu Śląskiej Kolei Górskiej i dawny węzeł z liniami do Okrzeszyna i Kowar.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze, płótno w pałacu

    Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze: tkalnia lnu z 1862 roku połączona ze szwalnią, z gmachem z lat 80. XIX wieku urządzonym jak pałac, z ośmiobocznym holem pod kopułą.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienica pod nr 16 w Kamiennej Górze, w której gościł car

    Kamienica przy placu Wolności 16 w Kamiennej Górze: barokowa rezydencja lniarza von Klugego, potem Dornów, w której gościli car Mikołaj I i królowa Elżbieta Pruska.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom z datą 1695 i inne kamienice przy ulicy Miarki

    Kamienice przy ulicy Miarki w Kamiennej Górze: barokowa winiarnia Traube z datą 1695 w szczycie, dom z podcieniami z XVIII wieku i dawny hotel Walischa.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienice z podcieniami na rynku w Kamiennej Górze

    Kamienice rynku w Kamiennej Górze: barokowe domy kupców z XVIII wieku z podcieniami, datami w portalach, godłem z kotwicą i miejskim pałacem z 1730 roku.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze, odwrócony w 1884 roku

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze: świątynia z 1560 roku przed Bramą Dolną, lazaret w wojnie siedmioletniej, w 1884 przebudowana tak, że prezbiterium zamieniło się z nawą.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze, świątynia z cesarskiej zgody

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze: barokowa świątynia ewangelików z lat 1709–1720 na planie krzyża, wzorowana na sztokholmskim kościele św. Katarzyny.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Piotra i Pawła w Kamiennej Górze, fara dwóch wyznań

    Kościół św. Piotra i Pawła w Kamiennej Górze: gotycka fara wzmiankowana pod koniec XIII wieku, ewangelicka przez kilkadziesiąt lat, z amboną Lachela i epitafiami.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Zamek Grodztwo, rezydencja Schaffgotschów i Stolbergów

    Zamek Grodztwo w Kamiennej Górze: renesansowa rezydencja kanclerza Hansa Schaffgotscha nad Bobrem, gościna króla i cara w 1813 roku, cesarski ślub w 1904 i pożar w 1964.

    Otwórz pełną mapę ↗