Herb: Kamienna Góra
PRZEWODNIK PO MIEŚCIEKamienna Góra

Jak kupcy płótna zbudowali Kamienną Górę

Co zobaczyć w Kamiennej Górze: barokowy rynek kupców płótna, Kościół Łaski z 1709 roku, ratusz z fryzem o husytach i fabrykę-pałac Grünfelda.

Widok z góry na jasny ratusz z wysoką wieżą zwieńczoną zielonym hełmem, wokół kamienice z czerwonymi dachami i zalesione wzgórza.
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Na wykuszu ratusza w Kamiennej Górze wykuto w kamieniu cztery zajęcia, z których żyło miasto: piwowarstwo, przędzalnictwo, tkactwo i szewstwo. Dwa z nich dotyczą lnu. Od XVI wieku Kamienna Góra, po niemiecku Landeshut, tkała płótno i nim handlowała. Miała cztery jarmarki rocznie i cotygodniowy targ płócienniczy, a w latach 1765–1805 wywóz lnu wzrósł czterokrotnie. Kupcy, którzy na tym zarabiali, postawili barokowe kamienice na rynku i wywalczyli dla ewangelików jeden z sześciu śląskich Kościołów Łaski. Ich następcy, fabrykanci, w XIX wieku budowali fabryki o wyglądzie pałaców i opłacali witraże w ratuszu.

Niemiecka nazwa miasta znaczy mniej więcej „straż kraju” i nawiązuje do grodu na granicy. W 1760 roku pod Kamienną Górą rozegrała się bitwa wojny siedmioletniej, w której miasto mocno ucierpiało. W lipcu 1944 roku Niemcy założyli tu podobóz obozu Gross-Rosen dla zakładów łożysk przeniesionych ze Schweinfurtu. 9 maja 1945 roku miasto zajęła Armia Czerwona, a 11 czerwca dostało polską nazwę. Zamieszkali w nim Polacy, w tym przesiedleńcy z Kresów.

Kościół św. Piotra i Pawła

Widok z góry na biały kościół z wysoką wieżą zwieńczoną ciemnym hełmem i dachem z pomarańczowej dachówki, wokół kamienice miasta i zielone wzgórza. Osobny wpisKościół Piotra i Pawła w Kamiennej Górze, fara dwóch wyznań
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Najstarszy kościół miasta wspominają dokumenty z końca XIII wieku. Pierwsza świątynia spłonęła prawdopodobnie w czasie najazdu husytów, którzy w 1426 roku podpalili Kamienną Górę, ale nie zdołali jej zająć. Gotyckie prezbiterium dzisiejszej fary św. Piotra i Pawła pochodzi z przełomu XIV i XV wieku. W 1562 roku kościół przejęli luteranie, mimo sprzeciwu cystersów z Krzeszowa, i z przerwami trzymali go do 1637 roku. Na zewnętrznych ścianach wiszą epitafia mieszczan z lat 1599–1614, a w środku rokokowa ambona Josepha Antona Lachela z Krzeszowa.

Kościół Bożego Ciała

Niewielki kościół ze spiczastym szczytem, dużym ostrołukowym oknem i sygnaturką na kalenicy, przed nim nagrobki i drzewa. Osobny wpisKościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze, odwrócony w 1884 roku
Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

W 1560 roku przed Bramą Dolną stanął drugi kościół. Zgodę dał biskup wrocławski Baltazar Promnitz w liście do proboszcza Samuela Langnickela. Dwa lata później proboszcz razem z mieszczanami przeszedł na luteranizm. W wojnie siedmioletniej wojska urządziły w kościele magazyn i lazaret, a w 1814 roku rozebrano zniszczoną nawę. W 1884 roku kościół Bożego Ciała odbudowano w odwrotnym kierunku: stare prezbiterium stało się nawą, a na miejscu nawy wzniesiono nowe prezbiterium. Obok, w murze, są płyty nagrobne dawnych mieszczan.

Zamek Grodztwo

Barwna litografia z XIX wieku: jasny zamek z wysoką kwadratową wieżą, przed nim portyk z dwiema arkadami i tarasem, wokół drzewa parku i trawnik z jeleniem. Osobny wpisZamek Grodztwo, rezydencja Schaffgotschów i Stolbergów
Fot. Alexander Duncker, domena publiczna

Na północnym skraju miasta, nad Bobrem, kanclerz książęcy Hans Schaffgotsch postawił przed 1508 rokiem renesansową rezydencję. Od 1765 roku należała do hrabiów zu Stolberg-Wernigerode, a dzięki ich pozycji w państwie przyjeżdżali tu królowie. W 1813 roku w zamku Grodztwo zatrzymali się król Prus i car Aleksander I, a w 1904 roku na ślub hrabianki przybył cesarz Wilhelm II. W 1928 roku zamek przeszedł na własność miasta. Spłonął w 1964 roku. Wokół ruin rośnie park z alejami lipowymi.

Kamienice rynku

Dwie kamienice przy rynku z mansardowymi dachami i lukarnami, w parterach witryny sklepów, przed nimi bruk placu. Osobny wpisKamienice z podcieniami na rynku w Kamiennej Górze
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Większość kamienic na rynku, dzisiejszym placu Wolności, zbudowano w XVIII wieku, gdy handel lnem rósł najszybciej. Stoją szczytami do placu, wiele ma w parterze podcienie. Kupiec Primavesi umieścił na swoim domu godło z literą P i kotwicą, a w portalu bramy datę 1789. Dom pod numerem 12 nosi datę 1733, a sąsiedni, pod numerem 6, przebudowano około 1730 roku na miejski pałac. Właśnie przy rynku stały domy kupców, z którymi w 1793 roku tkacze z Kamiennej Góry wszczęli pierwszy bunt o ceny płótna.

Kamienica pod numerem 16

Szeroka jasna kamienica z mansardowym dachem z czerwonej dachówki, płaskimi kolumnami między oknami i dwiema arkadami w parterze. Osobny wpisKamienica pod nr 16 w Kamiennej Górze, w której gościł car
Fot. Jacek Halicki, CC BY-SA 4.0

Największy dom północnej pierzei w 1743 roku odziedziczył Ernst Siegmund von Kluge, współwłaściciel firmy lniarskiej „Christian von Kluge – wdowa i syn”. Później mieszkali w nim Dornowie. Jesienią 1833 roku w kamienicy pod numerem 16 dwukrotnie gościł car Mikołaj I z żoną, a w 1841 roku królowa Prus Elżbieta. Ma mansardowy dach, podcień w parterze i bogate sztukaterie na piętrach.

Kościół Łaski

Jasny barokowy kościół z wysoką wieżą zwieńczoną zielonym, cebulastym hełmem, widziany zza drzew, przed nim parking. Osobny wpisKościół Łaski w Kamiennej Górze, świątynia z cesarskiej zgody
Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

Luteranie z Kamiennej Góry długo nie mieli własnego kościoła. Zmieniła to ugoda w Altranstädt z 1707 roku: cesarz Józef I pozwolił śląskim protestantom postawić sześć Kościołów Łaski. Datki na zgodę zbierał kupiec Elias von Beuchel z domu przy rynku pod numerem 15. Jego imiennik i krewny, architekt, podpisał portal datą 1720. Kościół Łaski, budowany od 1709 roku poza murami, wzorowano na kościele św. Katarzyny w Sztokholmie. Ma kształt krzyża o równych ramionach i kopułę o średnicy 14 metrów. Po 1945 roku stał opuszczony, a wyposażenie wywieziono do Warszawy. Od 1972 roku jest katolickim kościołem parafialnym.

Dom Loży

Piętrowy budynek z nowym czerwonym dachem i jasną elewacją, stojący przy skrzyżowaniu ulic. Osobny wpisDom Loży w Kamiennej Górze, sala na 98 miejsc przy stole
Fot. Aw58, CC BY 4.0

Około 1805 roku stowarzyszenie kamiennogórskich mieszczan postawiło sobie siedzibę według projektu Niederräckera z Wałbrzycha, ucznia Carla Gottharda Langhansa. W prostokątnej sali z podium dla orkiestry przy długim stole mieściło się 98 osób. Po wojnie budynek przejęła fabryka, potem niszczał, a w 2015 roku spłonął. Od 2018 roku Dom Loży ratuje gmina, która wymieniła stropy i dach.

Dworzec

Długi budynek z czerwonej cegły z dwoma wyższymi częściami zwieńczonymi blankami i ośmiobocznymi wieżyczkami, przed nim plac i drzewa. Osobny wpisDworzec w Kamiennej Górze, którym przyjechał cesarz
Fot. Olgierd Rudak, CC BY-SA 4.0

W sierpniu 1869 roku kolej z Sędzisławia dotarła do Kamiennej Góry, a dalej do Lubawki, w stronę granicy z Austrią. Neogotycki dworzec z ośmiobocznymi wieżyczkami przypomina mały pałac. Z czasem miasto stało się węzłem z liniami do Okrzeszyna i przez tunel do Kowar.

Fabryka Grünfelda

Fasada gmachu z jasnego kamienia i ceglanych płytek z rzędami okien, nad nią zielona kopuła. Osobny wpisFabryka Grünfelda w Kamiennej Górze, płótno w pałacu
Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

W połowie XIX wieku do kupców dołączyły fabryki: przędzalnia mechaniczna w 1841 roku, tkalnia w 1852 roku. W 1862 roku Falk Valentin Grünfeld założył tkalnię lnu, którą połączył ze szwalnią. W połowie lat 80. jego firma zbudowała przy ulicy Waryńskiego gmach z ośmiobocznym holem pod kopułą, marmurową posadzką w szachownicę i jego monogramem w kracie drzwi. W fabryce Grünfelda po wojnie szyły odzież zakłady „Intermoda”, potem „Kamodex”. Rodzina Grünfeldów, żydowska, uciekła z Niemiec w 1939 roku do Nowego Jorku.

Niedaleko, przy ulicy Staszica, stoi willa z 1880 roku , którą zbudował dla siebie właściciel fabryki obuwia filcowego. Fabryka szyła takie buty do II wojny światowej, a po wojnie produkcję kontynuowały Zakłady Przemysłu Skórzanego „Karkonosze”, które przerobiły willę na biura dyrekcji.

Piętrowa willa z jasną elewacją i wysokim dachem, częściowo zasłonięta gałęziami drzewa.
Piętrowa willa z jasną elewacją i wysokim dachem, częściowo zasłonięta gałęziami drzewa. Fot. Aw58, CC BY 4.0

Ratusz

Okazały jasny gmach z wysoką wieżą zwieńczoną zielonym hełmem, ozdobnymi szczytami i wykuszami, przed nim flagi i klomby. Osobny wpisRatusz w Kamiennej Górze i fryz o obronie przed husytami
Fot. Piotrus, CC BY-SA 3.0

Stary ratusz na środku rynku stał od 1564 roku. Spłonął w 1638 roku, a po odbudowie w 1831 roku zawaliła się jego wieża. W 1873 roku rozebrano resztę i przez trzydzieści lat magistrat urzędował w kamienicy przy ulicy Miarki 25. Nowy ratusz zbudowano w latach 1904–1905 na miejscu dawnej Bramy Górnej, według projektu wrocławskiego biura Alfreda Boettchera i Richarda Gaze. Witraże w sali rady opłacił radca handlowy Methner, kominek fabrykant Preauer, a kamienny fryz z obroną przed husytami Hermann Rinkel. Hol, klatkę schodową z popiersiami książąt Bolka I i Bolka II oraz malowidła na ścianach można zobaczyć w godzinach pracy urzędu.

Kamienice przy ulicy Miarki

Jasnozielona barokowa kamienica z wysokim, falistym szczytem i białą sztukaterią, nad oknami pierwszego piętra data 1695, w parterze kamienny portal. Osobny wpisDom z datą 1695 i inne kamienice przy ulicy Miarki
Fot. Aw58, CC BY-SA 4.0

Ulica Miarki prowadziła z rynku do Bramy Górnej. W szczycie domu pod numerem 27 jest data 1695. Przed wojną mieściła się tu winiarnia „Traube”, a w 1932 roku handel winem prowadził tu Ernst Gebauer. Od 1969 roku kamienica służy rzemieślnikom, a dziś jest siedzibą Cechu Rzemiosł Różnych.

Udostępnij Facebook

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Kamienna Góra: wszystkie miejsca

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom Loży w Kamiennej Górze, sala na 98 miejsc przy stole

    Dom Loży w Kamiennej Górze: klasycystyczna siedziba stowarzyszenia mieszczan z 1805 roku, projekt ucznia Langhansa, po latach ruiny ratowana przez gminę.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dworzec w Kamiennej Górze, którym przyjechał cesarz

    Dworzec w Kamiennej Górze: neogotycki budynek z 1869 roku z wieżyczkami, stacja na odgałęzieniu Śląskiej Kolei Górskiej i dawny węzeł z liniami do Okrzeszyna i Kowar.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze, płótno w pałacu

    Fabryka Grünfelda w Kamiennej Górze: tkalnia lnu z 1862 roku połączona ze szwalnią, z gmachem z lat 80. XIX wieku urządzonym jak pałac, z ośmiobocznym holem pod kopułą.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienica pod nr 16 w Kamiennej Górze, w której gościł car

    Kamienica przy placu Wolności 16 w Kamiennej Górze: barokowa rezydencja lniarza von Klugego, potem Dornów, w której gościli car Mikołaj I i królowa Elżbieta Pruska.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Dom z datą 1695 i inne kamienice przy ulicy Miarki

    Kamienice przy ulicy Miarki w Kamiennej Górze: barokowa winiarnia Traube z datą 1695 w szczycie, dom z podcieniami z XVIII wieku i dawny hotel Walischa.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kamienice z podcieniami na rynku w Kamiennej Górze

    Kamienice rynku w Kamiennej Górze: barokowe domy kupców z XVIII wieku z podcieniami, datami w portalach, godłem z kotwicą i miejskim pałacem z 1730 roku.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze, odwrócony w 1884 roku

    Kościół Bożego Ciała w Kamiennej Górze: świątynia z 1560 roku przed Bramą Dolną, lazaret w wojnie siedmioletniej, w 1884 przebudowana tak, że prezbiterium zamieniło się z nawą.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze, świątynia z cesarskiej zgody

    Kościół Łaski w Kamiennej Górze: barokowa świątynia ewangelików z lat 1709–1720 na planie krzyża, wzorowana na sztokholmskim kościele św. Katarzyny.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Kościół Piotra i Pawła w Kamiennej Górze, fara dwóch wyznań

    Kościół św. Piotra i Pawła w Kamiennej Górze: gotycka fara wzmiankowana pod koniec XIII wieku, ewangelicka przez kilkadziesiąt lat, z amboną Lachela i epitafiami.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Ratusz w Kamiennej Górze i fryz o obronie przed husytami

    Ratusz w Kamiennej Górze: gmach z lat 1904–1905 z kamiennym fryzem o obronie miasta w 1426 roku, płaskorzeźbami tkaczy i piwowarów oraz witrażami fundowanymi przez fabrykantów.

    Kamienna Góra · 13 listopada 2026

    Zamek Grodztwo, rezydencja Schaffgotschów i Stolbergów

    Zamek Grodztwo w Kamiennej Górze: renesansowa rezydencja kanclerza Hansa Schaffgotscha nad Bobrem, gościna króla i cara w 1813 roku, cesarski ślub w 1904 i pożar w 1964.

    Otwórz pełną mapę ↗