Loża masońska w Jaworze: willa przy Armii Krajowej 7

Loża masońska w Jaworze to willa z wieżą z lat 1869–1871. W wojnie francusko-pruskiej leżało w niej 300 rannych, a w ogrodzie stała kręgielnia długa na 30 metrów.

Jasna willa dawnej loży masońskiej w Jaworze z kwadratową wieżą z oknami w arkadach, za płotem i bezlistnymi drzewami.
Fot. Sławomir Milejski, CC BY-SA 3.0 PL

We wschodniej części Jawora, przy ulicy Armii Krajowej 7 , stoi wśród starych drzew jasna willa z kwadratową wieżą. Zbudowali ją w latach 1869–1871 jaworscy masoni jako siedzibę swojej loży.

Loża św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami

Lożę założono 27 czerwca 1849 roku. Wzięła nazwę od patrona miasta: Loża św. Marcina pod Trzema Złotymi Kłosami. Pierwsze uroczyste zebranie odbyło się 30 grudnia 1849 roku. Na początku bracia spotykali się w mieszkaniu brata Wendta, potem w hotelu „Pod Trzema Koronami”, a później w wynajętych domach przy ulicy Lipowej.

Z pomieszczeń przy Lipowej trzeba się było wyprowadzić do 1 października 1870 roku. Dlatego postanowiono zbudować własny dom. Działkę sprzedał loży po niskiej cenie brat doktor Janisch.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Jawor: drewniany Kościół Pokoju i zamek książąt jaworskich

Lazaret przed otwarciem

Budowę zaczęto w maju 1869 roku, a 25 listopada 1869 roku stały już mury z dachem. Potem wybuchła wojna francusko-pruska i niewykończony budynek zamieniono w szpital wojskowy dla 300 żołnierzy. Służył tak do marca 1871 roku.

Prace wykończeniowe dokończono w 1871 roku. Uroczyste otwarcie odbyło się 30 maja 1871 roku. Przyjechali na nie masoni z całego Śląska i wielki mistrz J. Kampmann. Budowa kosztowała około 49 tysięcy marek.

Wieża, wykusze i witraże

Willa ma nieregularny, niesymetryczny plan. Główna część ma trzy rzędy pomieszczeń z korytarzem pośrodku. W północno-wschodnim narożniku stoi kwadratowa wieża. Na każdym piętrze jest w niej jedno pomieszczenie, a na najwyższym belweder, czyli pokój z widokiem na okolicę. W poprzek głównej części ustawiono prostokątną salę zebrań z dwoma pięciobocznymi wykuszami, wysuniętymi przed ścianę. Sala jest jednym wnętrzem z drewnianymi okiennicami z płycinami.

Ściany są z pełnej cegły i otynkowane. Elewacje dzielą gzymsy, płaskie kolumny w stylu toskańskim i obramienia okien. W oknach są kolorowe witraże. Dach pokrywał pierwotnie łupek.

Kolumnada i kręgielnia

Działka jest nieregularna i porośnięta starymi drzewami: klonami, jaworami, dębami, lipami i kasztanowcami. Do willi prowadzi od północy aleja. Przy granicy posesji rosną trzy lipy z czterech, które kiedyś tu zasadzono.

W 1886 roku w narożniku działki postawiono ogrodową kolumnadę. W 1898 roku dobudowano do niej od zachodu skrzydło z kręgielnią długą na 30 metrów. Po 1945 roku ten budynek kilka razy przebudowywano i zmieniano jego przeznaczenie.

Po wojnie w willi przez długi czas działała Specjalna Szkoła Podstawowa nr 3. Wyprowadziła się, gdy dostała przebudowany budynek dawnych koszar.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • W. Wilczyńska-Koper, Jawor. Studium historyczno-urbanistyczne, PP PKZ Wrocław 1980
  • J. Posiłek, Operat szacunkowy dla nieruchomości w Jaworze ul. Armii Krajowej 7, Polkowice 2002
  • O. Hampe, Die Geschichte der Loge St. Martin zu den drei goldenen Aehren in Jauer während der Jahre 1849–1899, Breslau 1899
  • O. Koischwitz, Jauer. Ein Wegweiser durch die Heimat und ihre Geschichte, Jauer 1930
  • J. Rybotycki, Jawor od A do Z, t. 1–2, Jawor 1997

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Jawor: inne miejsca

    Cały przewodnik po Jaworze

    Jawor · 7 listopada 2026

    Cukrownia w Jaworze: fabryka cukru od 1871 do 2004

    Cukrownia w Jaworze przy ul. Starojaworskiej działała od 1871 do 2004 roku. Zachowały się kamienno-ceglane hale z XIX wieku, w tym surownia i produktownia.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kamienice w Jaworze: renesansowe portale i podcienia rynku

    Kamienice w Jaworze: portal z 1569 roku z rzymskimi żołnierzami przy Legnickiej, portal z łacińskim napisem przy Chrobrego i dwie podcieniowe kamienice w rynku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze

    Kościół i klasztor beginek w Jaworze stanęły po 1749 roku przy ul. Żeromskiego. Były tu szkoły, prewentorium, skład rekwizytów teatru, a dziś zbór zielonoświątkowy.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół Pokoju w Jaworze: świątynia z drewna i gliny

    Kościół Pokoju w Jaworze zbudowano w latach 1654–1655 z drewna i gliny, poza murami miasta, jak kazał cesarz. W środku cztery piętra malowanych galerii.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Barbary w Jaworze: kaplica przy rynku

    Kościół św. Barbary w Jaworze to średniowieczna kaplica przy rynku. Była magazynem żywności, warsztatem i kaplicą pogrzebową, a nad portalem stoi posąg patronki.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Kościół św. Marcina w Jaworze: gotycka fara przy murach

    Kościół św. Marcina w Jaworze to gotycka hala z kamienia przy miejskich murach. W środku rzeźbione wsporniki, chór czeladników i epitafium z 1362 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Mury obronne w Jaworze i Baszta Strzegomska

    Mury obronne w Jaworze zaczęto stawiać za księcia Bolka I. Przetrwały ich fragmenty, basteja z krzyżami pokutnymi i Baszta Strzegomska, zwana grubym olbrzymem.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Muzeum Regionalne w Jaworze w klasztorze bernardynów

    Muzeum Regionalne w Jaworze mieści się w późnogotyckim klasztorze bernardynów z 1489 roku. W kościele galeria śląskiej sztuki sakralnej, w klasztorze zbiory miasta.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Ratusz i teatr w Jaworze: gotycka wieża i scena z 1799

    Ratusz w Jaworze ma gotycką wieżę z 1394 roku i gmach z lat 1895–1897 z wielkimi witrażami. Obok, w tym samym bloku, działa teatr, w którym grano od 1799 roku.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Rzeźnia miejska i młyn przy Mickiewicza w Jaworze

    Rzeźnia miejska i młyn w Jaworze stoją przy ul. Mickiewicza. Rzeźnię miasto zbudowało pod koniec XIX wieku, młyn z 1898 roku napędzała woda z młynówki.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Wieża ciśnień w Jaworze: wodociąg z 1887 roku

    Wieża ciśnień w Jaworze z 1887 roku to ceglana kolumna wysoka na 27 metrów, ze zbiornikiem w głowicy. Wodociąg zaprojektował inżynier Bernhard Salbach z Drezna.

    Jawor · 7 listopada 2026

    Zamek w Jaworze: od siedziby książąt do więzienia

    Zamek w Jaworze wyrósł z drewnianej wieży nad Nysą Szaloną. Był stolicą książąt, siedzibą czeskich starostów, a przez ponad sto lat więzieniem.

    Otwórz pełną mapę ↗