Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej

Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.

Dawna szkoła w Żyrardowie, ceglany neogotycki budynek osady fabrycznej
Fot. Tdurden, CC BY-SA 3.0 PL

Dzieci robotników z żyrardowskiej fabryki uczyły się w budynkach, które postawiono razem z resztą osady. Szkoły w Żyrardowie stoją blisko siebie, w większości przy jednej ulicy, i wyglądają rodzinnie: czerwona, nieotynkowana cegła i spiczaste, neogotyckie detale.

Trzy szkoły przy jednej ulicy

Najstarszą, tak zwaną starą szkołę przy Narutowicza 39B , wzniesiono około 1882 roku i przebudowano po 1903. Nieco młodsza jest nowa szkoła przy Narutowicza 37 z 1892 roku, której po kilku latach dołożono piętro i zmieniono dach.

Stara szkoła przy Narutowicza 39B: piętrowy budynek z jasnej cegły w kształcie litery L, przed nim trawnik i ścieżki.
Stara szkoła przy Narutowicza 39B: piętrowy budynek z jasnej cegły w kształcie litery L, przed nim trawnik i ścieżki. Fot. ZeroJeden, CC BY-SA 3.0 PL
Ceglana szkoła z piętrem
Ceglana szkoła z piętrem Fot. SchiDD, CC BY-SA 4.0

Trzeci budynek, przy Narutowicza 35 , powstał w latach 1896–1899. Zbudowano go z nieotynkowanej cegły, z bocznymi występami zwieńczonymi ozdobnymi szczytami i z zachowanymi w dużej części dawnymi oknami i drzwiami.

Ceglany budynek szkoły z ozdobnym szczytem
Ceglany budynek szkoły z ozdobnym szczytem Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Żyrardów: całe miasto zbudowane przez jedną fabrykę lnu

Przedszkole przy placu

Do tego samego zestawu należy przedszkole przy Placu Jana Pawła II 6 , wzniesione również około 1882 roku i częściowo przebudowane w okresie międzywojennym. Wszystkie te budynki wchodziły w skład publicznego zaplecza, które fabryka zapewniła swojej osadzie.

Przedszkole przy placu
Przedszkole przy placu Fot. SchiDD, CC BY-SA 4.0
Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Żyrardów 1829–1945, red. I. Pietrzak-Pawłowska, Warszawa 1980
  • Żyrardów. Dokumentacja konserwatorska urbanistyczno-architektoniczna, PKZ Warszawa 1976

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Żyrardów: inne miejsca

    Cały przewodnik po Żyrardowie

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta

    Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy

    Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu

    Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi

    Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady

    Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum

    Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej

    Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca

    Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.

    Otwórz pełną mapę ↗