Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady

Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.

Kościół ewangelicki w Żyrardowie, ceglana neogotycka świątynia z wieżą
Fot. ZeroJeden, CC BY-SA 3.0 PL

Kościoły w Żyrardowie należą do trzech różnych wyznań i stoją niedaleko siebie. Wzięło się to z tego, jak rosła osada. Do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron: miejscowi Polacy, a wraz z rozwojem zakładu rzemieślnicy i robotnicy z Niemiec, Czech i Moraw. Przyjeżdżali ze swoją wiarą.

Katolicki i ewangelicki

W środku osady stanęły obok siebie dwa kościoły. Ewangelicki, przy Żeromskiego 7b , ukończono w 1898 roku według projektu architekta Lossnera. Jest ceglany, z wysoką wieżą zwieńczoną spiczastym hełmem i oknami z witrażami.

Katolicy mieli w mieście między innymi kościół filialny pod wezwaniem Karola Boromeusza przy Kościelnej 12 , wzniesiony w 1882 roku, później przebudowany. Zbudowano go z nieotynkowanej cegły, z oknami zamkniętymi ostrym łukiem. W piwnicach pod wschodnią częścią kościoła urządzono sale lekcyjne.

Kościół z nieotynkowanej cegły z oknami zamkniętymi ostrym łukiem
Kościół z nieotynkowanej cegły z oknami zamkniętymi ostrym łukiem Fot. SchiDD, CC BY-SA 4.0
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Żyrardów: całe miasto zbudowane przez jedną fabrykę lnu

Baptyści i Adam Sonnenberg

Trzecia wspólnota powstała inaczej niż tamte dwie. Nie przyjechała z gotowym wyznaniem, tylko uformowała się na miejscu, w poprzek istniejących podziałów. W latach sześćdziesiątych XIX wieku przybył do Żyrardowa osiemnastoletni Adam Sonnenberg i zaczął zbierać wokół siebie grupę czytającą Biblię, złożoną i z katolików, i z ewangelików, Polaków i Niemców.

Spotkania budziły ostry sprzeciw. Uczestników zastraszano i aresztowano, a samego Sonnenberga usiłowano powiesić. Mimo to grupa rosła i 10 września 1868 roku odbył się pierwszy chrzest, podczas którego ochrzczono 29 osób. Zbór usamodzielnił się w 1875 roku, w 1890 założył własny cmentarz, a murowany kościół przy 1 Maja 112 postawiono w 1894 roku, rok później dom dla kaznodziejów.

Murowany kościół baptystów
Murowany kościół baptystów Fot. Andrzej Błaszczak, CC BY-SA 4.0

W czasie drugiej wojny światowej oba baptystyczne budynki lekko uszkodził wybuch bomby. Naprawiono je w 1947 roku.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Żyrardów: inne miejsca

    Cały przewodnik po Żyrardowie

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta

    Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy

    Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Dworzec w Żyrardowie: stacja w stylu polskiego dworu

    Dworzec w Żyrardowie zbudowano w latach 20. XX wieku na miejscu stacji zniszczonej w pierwszej wojnie. Zaprojektowano go w stylu nawiązującym do szlacheckiego dworu.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi

    Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum

    Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej

    Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej

    Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.

    Żyrardów · 11 sierpnia 2026

    Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca

    Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.

    Otwórz pełną mapę ↗