Zamek książąt mazowieckich w Czersku

Ruiny zamku książąt mazowieckich w Czersku pod Górą Kalwarią: gotycka rezydencja Janusza I, dobra królowej Bony i historia upadku dawnej stolicy ziemi czerskiej.

Ceglane wieże i mury zamku książąt mazowieckich w Czersku o zachodzie słońca
Fot. Semu, CC BY-SA 3.0

Kilka kilometrów na południe od Góry Kalwarii, w Czersku, nad doliną Wisły stoją ceglane ruiny zamku. Są dużo starsze niż barokowa Nowa Jerozolima biskupa Wierzbowskiego i przypominają, że ta okolica miała swoją stolicę na długo przed powstaniem świętego miasta.

Rezydencja księcia Janusza

Murowany zamek wzniósł w miejscu starszego grodu książę mazowiecki Janusz I Starszy. Budowę datuje się na lata 1388–1410. Warownia stała się jedną z głównych rezydencji książęcych i sercem całej ziemi czerskiej.

Po włączeniu ziemi czerskiej do Korony w 1526 roku zamek przeszedł na własność królewską. Szczególną rolę odegrała w jego dziejach królowa Bona Sforza, która wykorzystywała go jako ośrodek administracyjny swoich dóbr i inicjowała remonty, w tym budowę zabudowań mieszkalnych oraz ogrodów.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Góra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków

Upadek dawnej stolicy

Dalsze losy zamku to powolne osuwanie się w ruinę. Kolejni zarządcy zaniedbywali warownię, a w czasie potopu szwedzkiego, w 1656 roku, była już w złym stanie. Ostateczny cios przyniosły rozbiory: po przejęciu władzy przez Prusy częściowo rozebrano mury. Od tego czasu zamek pozostaje zrujnowany, a pierwsze prace restauratorskie podjęto dopiero na początku XX wieku, w latach 1907–1911.

Wraz z zamkiem podupadło i samo miasto, choć źródła nie zgadzają się co do tego, kiedy i dlaczego. Jedne przekazy wiążą upadek Czerska już ze średniowieczem i decyzją księcia Janusza I, który zaczął sprawować władzę z Warszawy, wygodniejszej ze względu na łagodniejszy klimat, żyźniejsze ziemie i lepszy dostęp do wielkich rzek, a przy tym chętniej zasiedlanej przez przybyszów z Prus. Według tej wersji Czersk, który prawa miejskie otrzymał w 1386 roku, zaczął tracić znaczenie w XV wieku, choć jeszcze w latach 1471–1495 pozostawał stolicą ziemi czerskiej, a spis z 1564 roku wykazywał w nim sto murowanych budynków. Inne przekazy przesuwają upadek na czasy znacznie późniejsze i łączą go z rozbiorami, po których ziemia czerska zniknęła z mapy administracyjnej.

Tak czy inaczej rola, którą kiedyś pełnił Czersk, przeszła gdzie indziej, a po dawnej książęcej stolicy zostały mury na wiślanej skarpie. Dziś ruiny zamku są najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem gminy Góra Kalwaria.

Udostępnij Facebook
Źródła

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Góra Kalwaria: inne miejsca

    Cały przewodnik po Górze Kalwarii

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Chasydzi z Góry Kalwarii: dwór cadyków dynastii Ger

    Chasydzki dwór cadyków z rodziny Alter w Górze Kalwarii, dynastia Ger: dom modlitwy z 1903 roku z piecem do macy, żydowskie jatki i zagłada społeczności miasta.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Dom Piłata w Górze Kalwarii, kościół Na Górce

    Kościół Podwyższenia Krzyża w Górze Kalwarii, dawny Dom Piłata: pierwsza stacja kalwarii, woskowa Pieta Wazów, grób biskupa Wierzbowskiego i Misterium Męki Pańskiej.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Kolegium pijarów w Górze Kalwarii i więzień Łukasiński

    Dawne kolegium pijarów w Górze Kalwarii: szkoła Nowej Jerozolimy zamieniona na carskie koszary, w których więziono Waleriana Łukasińskiego, dziś dom pomocy społecznej.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Górze Kalwarii

    Kościół parafialny w Górze Kalwarii projektu Jakuba Fontany z fundacji Franciszka Bielińskiego, dawny klasztor bernardynów i kaplica św. Antoniego na wiślanej skarpie.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Most kolejowy nad Wisłą w Górze Kalwarii

    Most kolejowy Glinki–Góra Kalwaria nad Wisłą z lat 1950–1951: ponad 600 metrów stalowych kratownic na przedwojennych planach, filmowy plener i spór o rozbiórkę.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Pałac biskupi w Górze Kalwarii, rezydencja bez biskupa

    Pałac biskupi w Górze Kalwarii: rezydencja Stefana Wierzbowskiego, w której biskup nigdy nie zamieszkał, przebudowana przez Jakuba Fontanę, dziś gminna biblioteka.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Wieczernik w Górze Kalwarii, kościół na Mariankach

    Kościół Wieczerzy Pańskiej w Górze Kalwarii, zwany Wieczernikiem: dom Ostatniej Wieczerzy z 1674 roku, klasztor marianów i grób ich założyciela Stanisława Papczyńskiego.

    Otwórz pełną mapę ↗