Wieczernik w Górze Kalwarii, kościół na Mariankach

Kościół Wieczerzy Pańskiej w Górze Kalwarii, zwany Wieczernikiem: dom Ostatniej Wieczerzy z 1674 roku, klasztor marianów i grób ich założyciela Stanisława Papczyńskiego.

Wieczernik na Mariankach w Górze Kalwarii, kościół w formie domu ze stromym dachem i sygnaturką
Fot. Strebski, CC BY-SA 4.0

Większość kościołów w Nowej Jerozolimie biskupa Wierzbowskiego stała przy głównych ulicach, w samym sercu planu krzyża. Jeden zbudowano celowo na uboczu, w wilgotnej dolinie zwanej dziś Mariankami. Miał przypominać nie triumf, lecz cichy wieczór przed męką.

Dom zbudowany jak sala Ostatniej Wieczerzy

Kościół Wieczerzy Pańskiej powstał około 1674 roku. Nadano mu kształt zwykłego, parterowego domu z jednym pomieszczeniem w środku, bo miał być pamiątką Wielkiego Czwartku i sali, w której odbyła się Ostatnia Wieczerza. Pierwotnie w środku stał wyłącznie duży marmurowy stół ołtarzowy, przy którym odprawiano nabożeństwo. To on nadał budynkowi nazwę Wieczernik. Od tego miejsca pielgrzymi przybywający do świętego miasta rozpoczynali swoją drogę pokutną.

Biskup planował osadzić tu dominikanki, ale ostatecznie kościół objęli marianie, których razem z siedmioma innymi zakonami sprowadził do Nowej Jerozolimy. W 1677 roku nadał zgromadzeniu prawo własności do świątyni oraz okolicznych gruntów.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Góra Kalwaria: Nowa Jerozolima i dwór cadyków

Ojciec Papczyński i grób, który tu został

Do Wieczernika przybył założyciel zakonu marianów, ojciec Stanisław Papczyński. Zakonnicy mieszkali w pojedynczych celach dobudowanych wokół kościółka jak jaskółcze gniazda. Okolica była podmokła i niezdrowa, więc z czasem sami osuszyli grunty. Papczyński słynął jako spowiednik i kaznodzieja, a jego kazań przyjeżdżał słuchać sam Jan III Sobieski, który polecał się modlitwom zakonnika, gdy wyruszał na wojnę z Turkami.

Ojciec Papczyński spędził na Mariankach ponad dwadzieścia lat i po śmierci w 1701 roku został pochowany w swoim kościele. Gdy po latach otwarto trumnę, jego ciało i habit miały być niemal nienaruszone. Podniszczoną świątynię wyremontował na własny koszt inny marianin, Kazimierz Wyszyński. Dziś szczątki założyciela zakonu spoczywają w murowanym sarkofagu przy ołtarzu, lekko przechylonym w jego stronę, żeby, jak głosi miejscowa opowieść, ojciec Papczyński mógł na ołtarz spoglądać.

Biały murowany sarkofag przy ołtarzu w kościele
Biały murowany sarkofag przy ołtarzu w kościele Fot. ZeroJeden, CC BY-SA 3.0

Ruina, ratunek i powrót marianów

Po rozbiorach nadeszły dla Wieczernika ciężkie lata. Pielgrzymki ustały, władze zabroniły pracy duszpasterskiej, a klasztor przy kościele obrócił się w ruinę. Marianie opuścili go w połowie XIX wieku, a po powstaniu styczniowym zakon został skasowany za sprzyjanie powstańcom. Sam kościół omal nie podzielił losu klasztoru. Ówczesny proboszcz chciał go rozebrać i sprzedać cegłę, ale budynek uratowali ostatni pozostały w mieście marianin, ojciec Bernard Pielaszyński, oraz hrabina Potocka z Wilanowa.

Wieczernik przetrwał obie wojny światowe, choć przez dekady niemal pusty. W 1952 roku prymas Stefan Wyszyński przekazał marianom parafię w Górze Kalwarii wraz z kościółkiem. Dziesięć lat później rozpoczął się generalny remont, podczas którego zachowano dawną bryłę, a we wnętrzu zawisł nowy obraz Wieczerzy Pańskiej. Przy okazji prac konserwatorskich na początku XXI wieku odkryto fundamenty pierwszego, siedemnastowiecznego klasztoru marianów.

Dziś Wieczernik na Mariankach jest sanktuarium ojca Stanisława Papczyńskiego, a pielgrzymi przyjeżdżają do niego nie tylko z Polski, ale i z Białorusi, Słowacji czy Stanów Zjednoczonych. Śladem po zakonie są nazwy okolicznych ulic: Mariańska, Ojca Papczyńskiego, samo osiedle Marianki.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Małgorzata Borkowska OSB, Dzieje Góry Kalwarii, Kraków 2002
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. X, woj. warszawskie, z. 14, powiat piaseczyński, 1962
  • Grzegorz Kalwarczyk, Dekanat czerski w archidiecezji warszawskiej, Warszawa 2000
  • Andrzej Liczbiński, Góra Kalwaria. Lokacja i układ przestrzenny miasta (1670–1690), Kwartalnik Architektury i Urbanistyki 1957
  • Eugeniusz Mikulski MIC, Dziedzictwo. Odbudowa kościoła Wieczerzy Pańskiej w Górze Kalwarii, Wrocław 2001
  • Ludwik Tripplin, Góra Kalwaria czyli Nowe Jeruzalem, Biblioteka Warszawska, t. 4, 1854

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Góra Kalwaria: inne miejsca

    Cały przewodnik po Górze Kalwarii

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Chasydzi z Góry Kalwarii: dwór cadyków dynastii Ger

    Chasydzki dwór cadyków z rodziny Alter w Górze Kalwarii, dynastia Ger: dom modlitwy z 1903 roku z piecem do macy, żydowskie jatki i zagłada społeczności miasta.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Dom Piłata w Górze Kalwarii, kościół Na Górce

    Kościół Podwyższenia Krzyża w Górze Kalwarii, dawny Dom Piłata: pierwsza stacja kalwarii, woskowa Pieta Wazów, grób biskupa Wierzbowskiego i Misterium Męki Pańskiej.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Kolegium pijarów w Górze Kalwarii i więzień Łukasiński

    Dawne kolegium pijarów w Górze Kalwarii: szkoła Nowej Jerozolimy zamieniona na carskie koszary, w których więziono Waleriana Łukasińskiego, dziś dom pomocy społecznej.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP w Górze Kalwarii

    Kościół parafialny w Górze Kalwarii projektu Jakuba Fontany z fundacji Franciszka Bielińskiego, dawny klasztor bernardynów i kaplica św. Antoniego na wiślanej skarpie.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Most kolejowy nad Wisłą w Górze Kalwarii

    Most kolejowy Glinki–Góra Kalwaria nad Wisłą z lat 1950–1951: ponad 600 metrów stalowych kratownic na przedwojennych planach, filmowy plener i spór o rozbiórkę.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Pałac biskupi w Górze Kalwarii, rezydencja bez biskupa

    Pałac biskupi w Górze Kalwarii: rezydencja Stefana Wierzbowskiego, w której biskup nigdy nie zamieszkał, przebudowana przez Jakuba Fontanę, dziś gminna biblioteka.

    Góra Kalwaria · 20 września 2026

    Zamek książąt mazowieckich w Czersku

    Ruiny zamku książąt mazowieckich w Czersku pod Górą Kalwarią: gotycka rezydencja Janusza I, dobra królowej Bony i historia upadku dawnej stolicy ziemi czerskiej.

    Otwórz pełną mapę ↗