Dworek Zagroda w Brwinowie

Dworek Zagroda w Brwinowie: dom pisarza Zygmunta Bartkiewicza z detalami rozebranego kościoła, gdzie bywał Iwaszkiewicz, dziś siedziba miłośników miasta.

Dworek Zagroda w Brwinowie z czterokolumnowym portykiem
Fot. Kacperpawlak, CC BY-SA 4.0

Na skraju miasta, przy ulicy Grodziskiej 57 , stoi dom, który jego właściciel zaprojektował sam, a przy budowie użył kawałków rozebranego kościoła. Nazywa się Zagroda, choć równie często mówi się o nim Bartkiewiczówka, od nazwiska pisarza, który go postawił i w nim zamieszkał.

Zygmunt Bartkiewicz wzniósł dworek w latach 1905–1910, według własnego planu. Zamieszkał tu ze swoją drugą żoną, malarką Eugenią Glanc. Wokół domu rozłożył się ogród, a sam budynek dostał kształt, jakiego nie zaprojektowałby zawodowy architekt pilnujący reguł stylu.

Pisarz, który sam zaprojektował dom

Bartkiewicz nie był postacią prowincjonalną. Zadebiutował jako dziennikarz pod koniec XIX wieku, a najgłośniejszą jego książką jest „Złe miasto” z 1911 roku, sugestywny obraz Łodzi wstrząśniętej rewolucją 1905 roku. Wydał też zbiory nowel, a w 1935 roku dostał Złoty Wawrzyn Akademicki, jedno z ważniejszych ówczesnych wyróżnień literackich. Do Brwinowa ściągnął w epoce, gdy dobra Lilpopów szły pod parcelację, i wybrał sobie działkę z dala od stacji, bliżej drogi na Grodzisk.

Dom był jego prywatnym pomysłem na życie z dala od Warszawy, ale nie w oderwaniu od niej. Przez następne dekady Zagroda była pracownią pisarza i miejscem spotkań, a nie tylko letnią siedzibą.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Brwinów: letnisko warszawskich willi przy kolei

Dom z rozebranego kościoła

Budując Zagrodę, Bartkiewicz wmontował w nią detale pochodzące z rozbiórki kościoła. Nie wiadomo, z którego. Tak czy inaczej do dworku trafiły witraże i elementy kamieniarki, a przed gankiem stanęła dawna chrzcielnica, ustawiona jak ogrodowy wazon. Przy południowym ogrodzeniu jest studnia.

Okno z kolorowym witrażem we wnętrzu dworku
Okno z kolorowym witrażem we wnętrzu dworku Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
Dawna chrzcielnica ustawiona jak ogrodowy wazon przed gankiem dworku
Dawna chrzcielnica ustawiona jak ogrodowy wazon przed gankiem dworku Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Sam ogród też jest niezwykły. Rośnie w nim starodrzew: sosny, buki, modrzewie, dęby, lipy i cisy. W zachodniej części urządzono coś w rodzaju małego skansenu z eksponatami archeologicznymi, kamiennymi rzeźbami i lapidarium, czyli zbiorem ocalonych fragmentów starych nagrobków i budowli. Dworek z takim otoczeniem wygląda bardziej na dzieło kolekcjonera niż na typowy podmiejski dom.

Bartkiewiczówka i jej goście

Za życia gospodarzy Zagroda była domem otwartym. Bywali tu malarze, rzeźbiarze, muzycy, pisarze i politycy. Wśród gości wymienia się Jarosława Iwaszkiewicza, który mieszkał w pobliskim Stawisku, a po latach napisał o tym miejscu felieton „Domek Bartkiewicza”, wydrukowany w „Życiu Warszawy”. Sąsiedztwo Stawiska i Brwinowa spinało dwa punkty na tej samej mapie towarzyskiej międzywojnia.

Bartkiewicz zmarł w Warszawie w czerwcu 1944 roku, jego żona przeżyła go o ponad dwadzieścia lat. Po wojnie majątek znacjonalizowano, w dworku urządzono mieszkania kwaterunkowe, a budynek podupadł.

Siedziba miłośników miasta

Drugie życie Zagroda dostała w latach siedemdziesiątych. Przeprowadzono kapitalny remont, a dom stał się siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Brwinowa, które gromadzi tu pamiątki, archiwalia i dokumenty związane z historią miasta. Budynek, który zaczynał jako prywatny kaprys pisarza, jest dziś jednym z niewielu miejsc, gdzie tę historię się przechowuje.

Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • J. Iwaszkiewicz, Domek Bartkiewicza, [w:] Życie Warszawy, 5-6 VII 1979

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Brwinów: inne miejsca

    Cały przewodnik po Brwinowie

    Brwinów · 17 września 2026

    Amerykanka, kamienica bankiera w Brwinowie

    Amerykanka w Brwinowie: kamienica z 1925 roku przy rynku, którą postawił dyrektor warszawskiej filii American Express z myślą o hotelu.

    Brwinów · 17 września 2026

    Dom Warkusa w Brwinowie

    Dom Warkusa w Brwinowie: ostatni ślad folwarku Zatrudy, sprzedany na licytacji za długi, dziś zabytek w rejestrze z zachowaną oryginalną stolarką.

    Brwinów · 17 września 2026

    Kaplica Marylskich i cmentarz w Brwinowie

    Cmentarz w Brwinowie i drewniana kaplica Marylskich z 1857 roku: najstarszy budynek w mieście oraz groby Iwaszkiewiczów i Lilpopów ze Stawiska.

    Brwinów · 17 września 2026

    Pałac w Brwinowie i saga Stulecie Winnych

    Pałac Wierusz-Kowalskich w Brwinowie: klasycystyczna rezydencja z 1936 roku, wojenny szpital polowy i pierwowzór rodziny z serialu Stulecie Winnych.

    Brwinów · 17 września 2026

    Stare wille Brwinowa

    Stare wille Brwinowa: przewodnik po domach z parcelacji majątku Lilpopa, od drewnianych letnisk po murowane rezydencje z ogrodami Wacława Tańskiego.

    Brwinów · 17 września 2026

    Willa Alicji Mińskiej w Brwinowie

    Willa Alicji Mińskiej w Brwinowie z 1910 roku: dom współwłaścicielki Kuriera Warszawskiego z góralską ławką, malowidłami na drzwiach i witrażami.

    Brwinów · 17 września 2026

    Willa Chałupka w Brwinowie

    Willa Chałupka w Brwinowie z 1908 roku, projektu Oskara Sosnowskiego: murowany dom z okrągłą wieżyczką, dębowymi parkietami i marmurowym kominkiem.

    Otwórz pełną mapę ↗