Przedmieście Nyskie w Zgorzelcu: kamienice nad Nysą

Przedmieście Nyskie w Zgorzelcu: szereg kamienic przy Daszyńskiego nad Nysą Łużycką, na piwnicach i sklepieniach domów sprzed pożarów, z Muzeum Łużyckim pod nr 15.

Jasna kamienica przy ulicy Daszyńskiego 15 w Zgorzelcu z napisem Muzeum Łużyckie na fasadzie i czerwonym dachem z lukarnami.
Fot. Arkadiusz Kucharski „Arski”, CC BY-SA 3.0

Ulica Daszyńskiego biegnie wzdłuż Nysy Łużyckiej i po zachodniej stronie nie ma żadnego domu. Jest tylko rzeka, a na drugim brzegu Görlitz. Po wschodniej stronie stoi zwarty szereg wąskich kamienic, wciśniętych w skarpę, która opada ku wodzie. To najstarsza część dzisiejszego Zgorzelca, dawne Przedmieście Nyskie, przez wieki prawobrzeżna dzielnica Görlitz przy moście.

Przedmieście Nyskie i jego pożary

Pierwsze wzmianki o domach na Przedmieściu Nyskim pochodzą z XIV wieku. Z tamtej zabudowy nic nie przetrwało nad ziemią. Pożary w latach 1525, 1726 i 1758 niszczyły ją kolejno, a na pogorzeliskach mieszczanie stawiali nowe kamieniczki. Dzisiejsze domy pod numerami od 9 do 20 pochodzą głównie z XIX wieku, ale niemal każdy stanął w miejscu poprzednika. W piwnicach, na parterach, a czasem i na pierwszym piętrze zachowały się sklepienia domów z przełomu XVII i XVIII wieku.

Skarpa nadaje całemu szeregowi charakterystyczny kształt. Od ulicy domy mają trzy, cztery, a nawet pięć kondygnacji, czyli poziomów licząc z parterem, od podwórza o jedną albo dwie mniej. Tylne pomieszczenia dolnych pięter wchodzą w zbocze i służą za piwnice. Za domami są małe podwórka, a wyżej ogródki działkowe.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieście Zgorzelec: dom Böhmego i gmach, w którym podpisano granicę

Muzeum Łużyckie przy Daszyńskiego 15

Trzy domy od domu Jakuba Böhmego, który ma numer 12, stoi kamienica pod numerem 15 . Obecny budynek pochodzi z XIX wieku i stanął w miejscu starszego. W parterze zostały po nim sklepione sufity, łukowe i krzyżowe, czyli złożone z dwóch przecinających się łuków. Dom ma cztery piętra licząc z parterem i siedem okien w rzędzie, a front tak prosty, że obramienia okien zaznaczono tylko gładszym tynkiem. Spadek terenu jest tu tak duży, że tylne wejście od podwórza prowadzi od razu na wysokość drugiego piętra.

Po wojnie kamienica służyła za dom mieszkalny i z czasem popadła w ruinę. W czerwcu 2003 roku władze miasta przekazały ją nowo powstającemu Muzeum Łużyckiemu. Remont włączono do miejskiego planu odnowy całego Przedmieścia Nyskiego i przeprowadzono za pieniądze unijne. Skończył się w 2007 roku, a niedługo potem muzeum zaczęło działać. Zajmuje się historią i kulturą Górnych Łużyc, zwłaszcza samego Zgorzelca. Ma w zbiorach znaleziska archeologiczne, sprzęty i meble z dawnych domów, najstarsze dokumenty miejskie, mapy i panoramy.

Kamienice przy Daszyńskiego od 9 do 20

Szereg biegnie z północy na południe. Otwiera go narożna kamienica pod numerem 9 , u zbiegu z ulicą Nowomiejską. Obecny dom pochodzi z XIX wieku, a szczyt przebudowano na początku XX wieku. W dachu od strony ulicy ma trzy drewniane okienka. Jeszcze w 1933 roku na budynku widniał niemiecki napis o dobroci Pana, podpisany: Gottfried Prausse 1726. Później napis zniknął.

Narożna jasna kamienica z trzema drewnianymi okienkami w dachu i napisem Apartamenty Nyskie
Narożna jasna kamienica z trzema drewnianymi okienkami w dachu i napisem Apartamenty Nyskie Fot. Freddo213, CC BY 4.0

Pod numerem 10 fundamenty i sklepione piwnice zostały ze starszego domu. Kamienica pod numerem 11 przewyższa sąsiadów: od ulicy ma pięć kondygnacji, od podwórza tylko dwie, a jej wąski front z trzema pionowymi rzędami okien nie ma żadnych ozdób. Za nią stoi dom Jakuba Böhmego pod numerem 12, z tablicą upamiętniającą szewca i mistyka, który mieszkał tu na przełomie XVI i XVII wieku.

Szeroka kamienica z lukarnami w dachu, przed nią ogródek kawiarni z parasolami
Szeroka kamienica z lukarnami w dachu, przed nią ogródek kawiarni z parasolami Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
Wąska, wysoka biała kamienica bez ozdób między niższymi sąsiednimi domami
Wąska, wysoka biała kamienica bez ozdób między niższymi sąsiednimi domami Fot. Freddo213, CC BY 4.0

Dom pod numerem 13 jest wąski i wysoki. Pionowe pasy na jego elewacji to otynkowane stalowe szyny, którymi kiedyś wzmocniono mury. Ten dom i sąsiedni numer 14 mają wspólną bramę, sień i klatkę schodową. Obramienie wejścia do numeru 14 częściowo wykuto z kamienia.

Wąska kremowa kamienica między czerwonym a szarym domem
Wąska kremowa kamienica między czerwonym a szarym domem Fot. Freddo213, CC BY 4.0
Szaroniebieska kamienica z wejściem zamkniętym łukiem
Szaroniebieska kamienica z wejściem zamkniętym łukiem Fot. Freddo213, CC BY 4.0

Za muzeum pod numerem 15 stoi kamienica pod numerem 16 , przysadzista i długa, z ośmioma oknami w rzędzie i dwoma rzędami wąskich okienek w dachu. Od podwórza, wskutek spadku terenu, ma tylko jedną kondygnację. Pod numerem 17 starych sklepień zachowało się najwięcej, na parterze i na pierwszym piętrze, a boki wejścia wykuto z granitu. Kamienica pod numerem 19 zbudowana jest z cegły i kamienia, a do środka prowadzą drzwi z desek osadzone w kamiennym portalu zamkniętym płaskim łukiem.

Długa, niska kamienica z ośmioma oknami w rzędzie i okienkami w dachu
Długa, niska kamienica z ośmioma oknami w rzędzie i okienkami w dachu Fot. Freddo213, CC BY 4.0
Biała kamienica z granatowymi markizami nad oknami parteru i kawiarnią
Biała kamienica z granatowymi markizami nad oknami parteru i kawiarnią Fot. Freddo213, CC BY 4.0
Wąska żółta kamienica z drewnianymi drzwiami w portalu i okienkiem w dachu
Wąska żółta kamienica z drewnianymi drzwiami w portalu i okienkiem w dachu Fot. Arkadiusz Kucharski, CC BY-SA 3.0

Szereg zamyka dom pod numerem 20 , z końca XIX wieku, postawiony na wysokiej skarpie. Różnica poziomów jest tu tak duża, że tylne pomieszczenia pierwszego i drugiego piętra służą za piwnice, a parter jest właściwie tylko przejściem do schodów. Z sieni na pierwsze piętro prowadzą granitowe schody.

Wąska kamienica w ciepłym kolorze z dwoma wejściami, obok kamienny mur skarpy
Wąska kamienica w ciepłym kolorze z dwoma wejściami, obok kamienny mur skarpy Fot. Freddo213, CC BY 4.0
Udostępnij Facebook
Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Źródła internetowe

Komentarze

Wczytywanie komentarzy…

    Dodaj komentarz

    0 / 2000

    Zgorzelec: inne miejsca

    Cały przewodnik po Zgorzelcu

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Barokowy dwór w Zgorzelcu: willa kupca Ameißa nad Nysą

    Barokowy dwór przy Daszyńskiego 95 w Zgorzelcu: podmiejska willa kupca płóciennego Johanna Christiana Ameißa z lat 1722–1723, z kamienną tablicą i portalem.

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Dom Jakuba Böhmego w Zgorzelcu: szewc, mistyk i tablica

    Dom Jakuba Böhmego przy Daszyńskiego 12 w Zgorzelcu: tu w latach 1599–1610 mieszkał szewc i mistyk, autor „Aurory”. Tablica z ręką Boga i trzema liliami.

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Hala Pamięci w Zgorzelcu: pomnik cesarzy i Układ Zgorzelecki

    Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu: dawna Górnołużycka Hala Pamięci z lat 1898–1902, z kopułą i koroną cesarską, w której w 1950 roku podpisano Układ Zgorzelecki.

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Dom przysłupowy w Zgorzelcu: zagroda kołodzieja z Wigancic

    Dom przysłupowy przy Alejach Lipowych w Zgorzelcu: zagroda kołodzieja z 1822 roku, rozebrana w Wigancicach Żytawskich przed kopalnią Turów i złożona na nowo.

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Kamienice Zgorzelca: Daszyńskiego, Warszawska i okolice

    Kamienice w Zgorzelcu: czynszowe domy z przełomu XIX i XX wieku przy Daszyńskiego, Warszawskiej, Bohaterów Getta i Domańskiego, z piekarniami, sklepami i mozaikami.

    Zgorzelec · 20 października 2026

    Willa przy św. Jana 20 w Zgorzelcu: dom inżyniera marynarki

    Willa przy ulicy św. Jana 20 w Zgorzelcu: dom inżyniera marynarki z 1898 roku w dzielnicy willowej, z witrażem z Quedlinburga i sklepionym gankiem.

    Otwórz pełną mapę ↗